ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Қор қылып, ұятқа қалдырды, абыройдан айырды. ~ Дала боран. — Жел ұлиды, ысқырады, өлімсіреп жылағандай болады. Желмен бірге, мөлдір көзін ыстық жаспен шылап, Айнажан да жылайды. Жандай көрген жалғыз әжесін тоқалдың табасына тастап, ойламаған іске бел буғанына өзін шілтелегісі келеді. Б.Майл. ~ Тыныш жүрсең тиын да көрсетпейді, Көтеріліс жасасаң ақша берет. Соны көріп тілеймін бір құдайдан, Дұшпанның табасына тастама деп. Б.Шойб. ~ Қаптаған Арқадағы қалың елің, Ешкімнің қалдырмайды табасына. Алғыс пен ақ батасын ел береді, Халқымның ардақ тұтқан баласына… Ш.Дәлд. ~ Арақта арғы атаңның кегі кеткендей ішіп едің, ақыры не таптың? Сүйегімізге таңба болпы, «әкелері ішіп жүріп, аязда үсіп өлген» деген ағайын-туыстьың табасына қалдырдың. А.Рақ. ~ О, тоба! «Арғымақтың баласы аз оттар да, көп жусар…» Өзімен құрдас Жәніке миығынан күлді. «Жабысың» дегені ғой. Жаман баланың қылығы Жылқайдарды дұшпанның табасына қалдырды. З.Шүк.

Суық кешіп, қиындық көрді, қар жамылып, мұз жастанды. ~ Мұң-мұқтаждық қинаған безеді үміт ашынып, — күні бойы жинаған тиындары шашылып. Сол бір үміт, сезінем! Алған жанын мұз етіп, — Жас ағады көзінен, табанынан сыз өтіп. Т.Мед. ~ — Айран дейді ғой құлқын сәріден! Қазір әкең кеп ойранымызды шығарады! Төс табанынан сыз өткен жынды бурадай жынын шашып кеткен жоқ па!.. Қ.Ыс. ~ Таулы өлкесін өзгенің, Өз жеріндей даулаған. Өз жерінде аң аулап, Кісі елінде адам ғана аулаған. Тыныштығын күзеткен, Таулар қанша. Табанынан сыз өткен? Р.Нияз. ~ Табанынан сыз өткен, Кетті де қыс жөтеліп. Келді ауылға қыз – көктем, Қозы-лағын көтеріп. Қызғалдағы қаз тұрып, Көрінді ыстық қыр маған. Тырна белде шақырып, Қуы көлде жырлаған. Б.Дүй. ~ Тілсіз жауды ауыздықтаған айбынды тұлға. Тобығынан саз кешіп, табанынан сыз өтсе де, өзгенің өмірін өзінен жоғары қоятын қаһарман жан. Ерлігімен халық құрметіне ие болған маман иесі… "Atyrau TV" ~ Қойшы көзін сүйеді кеп ұйқы қыз, Өтті уақыт, ол уақыт, түлкі қыз. Самал келіп түртеді сол жігітті, Самал шытпен жанарыңды сүртіңіз. Намыстылар бірін-бірі күзетіп, Таң атырар табанынан сыз өтіп. Ж.Көксу.

Үйреншікті емес, бөгде әрекет, жат мінез туралы. * Жылда біреумен ырың-жырың болғанша, өзіміз бен өзіміздің дөңгеленгеніміз көш артық, — деп табиғатында жоқ көнбіс мінез танытқан. А.Сейд. * Інім, қазақ дүниедегі ең тебіз халықтың бірі, тәртіпке бойсынбау біздің халқымыздың табиғатында жоқ нәрсе. Б.Қыд. * Асқар бешпентін жүре киіп, үйден шықты. Сыртқа ере шыққан Қалаған Асқардың жан–жағына жалтақтай қарап, табиғатында жоқ қимылмен жорғалай басып кетіп бара жатқанын көріп, көкірегі қарс айрылғандай болды. Т.Әбд. * Бұл өмірдің шындығы. Қарасуды қанша қайнатқанмен қойылмайды. Кездейсоқ келгендер кездейсоқ кетеді, өйткені қойылу оның табиғатында жоқ, атала, сұйық күйінде қалады. Б.Қыд.

Табаны тозып жүруден қалды. * Көз кірпігің қыраулы, Түн ұйқыңды бөлдің бе? Атыңыз қату жараулы, Шаба-шауып желдің бе? Қырандардан бата алып, Қабатына ердің бе? Райдан қайтқан кісідей, Мойныңды Хаққа бердің бе? Табанынан тайрылған, Қанатынан қайрылған, Жалғызынан айрылған, Әкекем менің көрдің бе? Тәжірибе қылып анамның Рас болса айтқаны, Ия боларсыз, болмассыз, Болсаң аман келдің бе? Аузыңа қарасам ,Сұлуды таңдап сүйгендей. Келбетіңе қарасам, Қымқапты таңдап кигендей. Мендей сорлы жетімнің Қадірін жақсы білгендей. «Алпамыс батыр» * Ал бір салдақының кесір-кесепатынан салы суға кетіп, ыңыршағы айналып, ұнжырғасы түсіп, табанынан тайрылған ер-азамат қанша! Б.Қыд. * Елімізге шұрқан салды. Зығырданы қайнаған ерге зәнжір кигізді, таландыны табанынан тайрылтты. Бұл бір қазақтың емес, бар қазақтың басына түскен нәубет, ауырмалық еді. Б.Қыд. ~

Адамды қоршаған жанды және жансыз табиғат әлемі және өзіндік тіршілік жағдайы. * Бізде де өкімет жоқ еді. Дәл казіргі кезде табиғи ортаға орай, өз заңымызбен ғана күн кешіп жаттық. М.Мағ. * Ағайынның малына қырғидай тиген қасқыр жыртқыш емес, табиғи ортаның көркі, сұлулығы болып шыға келеді мұндайда. Қ.Жиенб. * Адам өзінің табиғи ортасынан кетіп үлкен мегаполис-шаһарларға шоғырлана бастады. Және бұл тендеция барған сайын үдей түсуде. С.Елу. ~ Миллиондаған жылдар бойы қалыбы бұзылмаған табиғи ортада өмір сүріп, ың-шыңсыз жерде табиғи тамақ жеп өсіп-өнген ата-бабамыз жарқын бейнелі, ашық мінезді, қоңыр үнді қазақ болуына қазақ жерінің табиғаты негізгі себепкер деп ойлаймын. Ж.Баб.

Діңкесі құри шаршады, қажыды. * Түн бойы ұйықтамады бір де мызғып, Су сарылдап құйылды кемені ырғап. Отыз құлы таусылды табанынан, Су төгіп таң атқанша ол сарпылдап. Абай. * Көжебайдың айлығы да мәз болмады. Кейде бар, кейде жоқ. Киімі де жүдеуге айналды. Күнде мәжіліспен табанынан да таусылды. Ж.Айм. * Ол шошқа тағалап жүрді ме? Жоқ, одан да бетер жұмыста жүрді. Тұлшені қыстап шығуға лұқсат ала алмай, табанынан таусылып жүр еді. Ж.Айм. ~ Мосқал еркектер білектері сыбанып ап етін жіліктесе, сары кедір әйелдер ішек-қарнын аршиды. Жас әйелдер мен жігіттер өзеннен су тасып, табанынан таусылып жүр. Ә.Кек. ~ Есбике кемсеңдеп жылап қояды. Табанымнан таусылып.жүрсем де шыр бітерім жоқ. М.Әу. ~ Тіпті, «егер диплом керек болса, ол базарда толып тұр, таңда да ала бер» дегенді де естіпті. Мұны да анықтау керек. Рас болса, ел жастары табанынан таусылып, жылына 600 доллар төлеп, журналистика институтында неге оқып жүр? Сол базардан ала салмай ма? Т.Қож. ~ Тізгінге әлі жететін балалар ертең көш-жөнекей мінетін тайларын жуасытып табандарынан таусылып жүр. Ә.Кек. * — Қайтсін байғұс, базарда табанынан таусылып, мына қаптарды тауарға толтыру оңай дейсің бе?! Қ.Жұм. * – Айыртау менен басқа жұртты қабылдамай ма екен… Күздің сылбыраңында табанымнан таусылғаным да жетер, келісімімді бере алмаймын. О.Бөк. * Аптап ыстықта қара қалың костюмі мен қара галстукті бозбала бір кеңседен екінші кеңсеге жанкештілікпен барып, табанынан таусылады. Ж.Аязб. * Байбөрі мен Аналық сонда да алған беттерінен қайтпай, табандарынан таусылып ілгері жылжи берді. А.Сей.

Дұрыс сөз, жаны бар пікір, жөні дұрыс ой, орайлы қадам. ~ Әбді (жайраңдап). Әй, осынын тапқан ақыл-ау. (Қа-қа-қалап.) Мен бар ғой — өздеріне сөйлетуді қойдым: біреуі сөйлей бастасам, «Жасасын», — деп алақанымды ұрамын келіп… Б.Майл. ~ Қалабай. Мынау бір табылған ақыл болды- ау. Әрі музыка, әрі поэзия! Мұндай тойды біздің ғасыр бұрын көрмеген болар. Ал, бастадық. Ә.Тәж. * Онысы несі? Мұздай су ғой. Табылған ақыл! Бұдан тәуірді ойлап та таппайсың. Осылай деседі де әлгілердің бәрі терезесін сарт жауып алады. Э.Хэм. * — Міне мұныңыз табылған ақыл, — деп іліп әкетті анау, бейне дәл осындай жауап күткендей, — тек бірдеңе болып қалса, Мәскеудегі сізге мұннан телеграф соғып мазалап жүрмесе болды ғой. Ф. Дост. ~ Жүрген дыбысы ешқашан білінбейтіндіктен, оны жұрт «Майтабан» дейтін. — Бұларың табылған ақыл. Үлкен кісінің алдынан өтіңдер, — деді Әлима апа. — Оған дейін мен баланың киім-кешегі мен жол азығын дайындай берейін. Сөйтіп, достар жол қамына кірісіп кетті. М.Қан. ~ Біз күзде матрац жасаймыз деп сабан тасығанымызда, екі матрацтың қабына жарты арба сабан сыйып кеткен. Бұл тіпті табылған ақыл болды. С.Мұр.

Зуылдады. ~ Шынында прокуратураның басқа қызметкерлерінің қуанғанының жөні бар еді, өйткені табанынан тік басқан жеңіл машинаның моторы қазіргі Қамыс ауданының Өскен совхозынан, ал кузовы Өркен совхозынан тегін алынған болатын. Б.Қыд.

Ізін қалдырды. * Аспанда бұлт жоқ, ашық. Жарығы көз тайдыратын нұрлы күн бүгін жазғы түріне түскендей болып өзгеше жарқырап тұрса да, ызғарлы қар, суық ауа қызуын жоғалтып, жарығына жансыздықтың табын басып тұрғандай. М.Әу.

Қошеметтеді, құрмет көрсетті. * «Полонез» аяқталғаннан кейін елдің бәрі эстрадаға қарай бұрылып, ду қол апалақтады. Оркестрдегілер табандарынан тік тұрып, олар да алақандары қызарғанша қол соқты. Ә.Нұрш. * Абай аруғын аспандатып, ойын- сауық салтанат құрса, радио, теледидар да Абай тойы үшін табанынан тік тұрған сияқты. Т.Рыск. * Рауль Кастроның бұл сөзінен кейін рюмкаларын көтеріп, табандарынан тік тұрады. Ә.Нұрш.