1.  «Кімді айтсаң сол келеді» дегендей, қалаған адамың

алдыңнан шыққанда айтылады.

• Іздегенге сұраған, мына тақпақшы бала, әрине,мұның кітабын

түбіртегіне дейін оқыды. Оқыса әсерін де айтар. Жас қыз, сөз жоқ,

асатпай жатып құлдық демейді — қысылады,

тәжірибесіз. Ол үшін оңашалық керек.  М.Қабанб.

• Елтай да мына бір қиын әңгімеден аяғын тартыпалғысы келіп, тыпыршып отыр еді. Мынау іздегенге сұраған болды. М.Қаб.
• — Мәймөңке болмаса да, істі насырға шаптырып,ушықтыра беріп

қайтесің. Іздегенге сұраған — ауызғы бөлмеге тапырлай басып, сораң етіп ақи көз поштабай Жәнібек кірді.  С.Жүн.

2.  Ә десе мә деуге дайын тұрған, не нәрсеге де сақадай сай д.м.

• Не де болса Үркімбай аулында жауды басаалмайтынын білген сөн,

осы қайтар жолдан кеп тосқан. Қараша қара сойылға мықты болатын. Өз

аулының жас жігіттері де шетінен ат үсті төбелеске мойымайтын,

«іздегенге сұраған» дейтін Қожақан сияқтылар еді. М.Әу.

• Тұмақтарының бауын жымырып байлап, ықшам

киініп,

шекпендерінің етегін белге қыстырып, немесе ышқырланып алған,

әлекедей жаланып келген, «Іздегенге сұраған» ителгі

көздің өздері болатұғын.  Ж.Ахм.

~ Алла елшісіне тән осынау жұмсақ жүрек, ізгі ниет, көлпар көңіл, қамқор қасиет… мұқым мұсылман қауымын былай қойғанда, ел билігіндегі азаматтардың ылғи да есінде жүрсе, ар-ұяттарына нұқсан келмес еді-ау дейсің…  И.Сап. ~ Достық көңілді бұлт шалмай, ізгі ниетті сатқындық жайламасыншы.  Ә.Ысқ.

ІЗГІ ОЙ

Абзал ниет, игілікті ой.

*  – Қайтейін, тірлік шіркін иілместі иілтеді екен ғой, ата.  Мен Қажыдым…

   – Жолымыз қиылыссын десең, тазар, сілкін, ізгі ой, шынайы сезімге беріл… Қайыр!  Т.Сәу.

Қыр соңынан қалмай, басқан ізімен артынан қуды. *  Қара шал әлденеше тәулік алдында осындай бір хал кешіп еді, көптен бері қуғын салып ізге түскен дұшпан күштерін көшке жолатпай, тосқауылдай соққы беріп …  Ғ.Біләл

біреудің ізін байөады, ізіне тұсті.

*  Сол күні түнде аз ғана қырбақ қар жауған болатын. Мен енді жылқы өрісінің сыртын айнала жортып, із шала бастадым.  Ж.Сәмит.

Біреудің артынан жүріп, бағыт-бағдарын анықтауға тырысты; ізін шолды; соңына түсті; торыды. *  Құсымның томағасын да сыпырып үлгермедім.

Шоқ-шоқ бұта мен шеңгелді аралап із кестім. Р.Отар.

• Аңшылар да із тілін дұрыс ұғады. Енді із кесіп қуа ма,әлде аңқұстың тоқтаған жеріне тура тарта ма, оны өзі біледі.  Ж.Баб.
• Жаманатқа жүрегім сенбеді, ілгері тарта бергендетағы мән жок.

Екі қапталдан із кесу керек.  М.Мағ. *  — Белгісіз ұры қыс бойы қорықтағы бұғы, маралға бөрідей тиіп, тыным бергенді қойды. Із кесіп едім, осы өзекке түскен тәрізді.

Мынау бораны құрғыр кедергі боп адастырып кеткені. Қ.Ысқ.

• Бұқара халықта сүйеніш күші болмағандықтанкүндеріне

жарайтын көбінесе із кескіш, тұмсығы иісшіл

жалдамалы, сатқын тыңшылар.  Ж.Ахм.

* – Менің естуімше кісі киік баранға тартады. Кейде тіпті далада шөгіп жатқан түйенің қасында да із береді екен дейтін.  Е.Мұх.

Көзден таса болды; жасаған ұрлығының (не басқа қылмысының) айғақтарын жойды.

• Қалада Шихалдайдың қасынан бір- екі рет көргенібар. Ондайда Демежанға жоламай қашқалақтап, із жасырған болады.  Қ.Жұм.
• Әр жақта із жасырып жүрген ауылдар енді өзқоныстарына қайта берсе де болады» деген астыртын бұйрық жөнелтті.  Қ.Жұм. *  Не бұл жолы, өзі айтқандай, қалмақ жылқысынан қолы таза, не болмаса із жасырып, құтылып кететініне өте сенімді.  Қ.Жұм.
• Жалпы әр нәрсенің бастауы болады. Әйтсе де арағасан жылдарды сала келе қоғам алмасып, адамдардың санасы өзгерген тұста кейбір нәрселер де өзінің ізін жасырып қалатын секілді.    Қ.Бег.
• …  «500» деген жазуы бар тағы бір көк пәшкені киімілгіште ілулі қара костюмнің ішкі қалтасына сүңгітіп жіберді де, ізін жасырып үйренген ұрының дағдысына салып, сыртынан ұстап көрді.   Қ.Түм.

Әсері, ықпалы, обал-сауабы болмай қоймайды.

*  Жиырмасыншы ғасыр табиғи тепе-теңдікті бұзды. Табиғатқа деген тағылық із-түзсіз кетпейді.  С.Дос.

І

Ұшты-күйлі жоқ болды; хабарсыз, дерексіз кетті. *  Егер аман қалсаң — жолың болғаны да.Сіздің оққағарыңыз бар екен. Қаза тапқандар, із-түзсіз жоғалғандар, белгісіз батырлар қаншама.  А.Жақс.

*  — Судыр Ахмет деген сорлылау бір жерлесім бар еді… Сол бейшара із-түзсіз жоғалып кетіпті. Ә.Нұрп.

• Мал ізін суытпай соңынан барар жан болса, терісітүгіл сүйегін таба алмай, істі насырға шаптырса, бір қағаберісте, не қайтар жолда сыбағасын алады. Онда да ешкімге із-түзін білдірмейді.  С.Жүн.
• Асыққаның сонша, бірінен кейін бірі келіп жататынпоездардың өзіңе ыңғайлысын да күтпестен, ыңғайы келген біріне отырдың да, ешкімге із-түзіңді білдірмей тартып тұрдың.  Ә.Нұрп.
• — Қанеке! Сізді қоймастан сұрап алдық қой. Кәрібайбишара, бірсыпыра отырып, із-түзін қалдырмай кетті.  Ғ.Мұст.
• Бұндай  шаруаның  талайын  із-тұзын  білдірмейістеп,  әбден  кәнігіленіп  алған  жырынды  көпес ұзақ жолға  жүрер  алдында  әйелінің  көңіліне  сезік туғызғысы  келмеді де,  әлгі  қызды  Курнос  Иванға алып  берді.  Ә.Нұрп. *  Сосын  тон  киген ауыр денесі ат үстінде шайқалақтап келе жатып: «Қап, не қыласын» деді тағы  да  ішінен,  «із-тұзын білдірмей, алысқа көз асырып жібергенде әлде қайтер еді».  Ә.Нұрп.
• Он жігіт… Он жігіт ойынан кетпейді. Бір күн ішіндеіз-тұзын аңғартпай, зым-зия жоқ болды. Қайда кетті? Не тындыруға кетті?   Ә.Нұрп.