ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Қолына түсті; тұтылды. ~ Әбіш. Кәрім! Қанды қолдың тырнағына қапыда іліктім. Мені босату екеуіңнің ғана қолыңнан келмейді, қалың кедейдің ұйымдасқан айбарлы күші керек. Сол күшті ұйымдастырыңдар! Б.Майл. ~ Дәл сол сәтте аш түлкінің тырнағына іліккен бейбақ құстай, қайғы, зарға, өкініш, арманға толы ащы дауыс шар етті де, бар әлемді сұмдық үнге толтыра боздай жөнелді. І.Ес. ~ Мұхиттың меңіреу қойнауында бұлқынған теңіз жалмауызы дәл төбесінде тұрған жемтігі тырнағына ілінбей тұлан тұтып, тас- талқан тулап- тулап алып күркірей күйінетін тәрізді. А.См. ~ Ұясынан құлап өле ме, әлде жемтік іздеген өзгенің тырнағына іліне ме, әйтеуір алды тұңғиық болып қалды ғой. О.Көш. ~ Бізде шынымен-ақ, төрткүл дүниені таңдай қақтыратын тың материалдар көзі бар. Ол кино басқыншылардың тырнағына іліне қоймаған – қазақтың фольклорлық, эпостық, тұрмыссалттық жырлары, аңыз-әңгімелері. Ж.Аяз.

Мал сойып, азды-көпті қонақасы жасады. ~ Содан, жылжымалап жаз келер, қойшылардан тышқан мұрнын қанатар бірдеме ауысар, күз түсер, соғымға да ілігіп қалар еді. Д.Досж. ~ Рахмет, апа, біз ішпейміз… – Жоқ, қуыс үйден тышқан мұрнын қанатпай шыққандарың ұят болар. Осы күнгінің қойы да, марқасы да осы емес пе!.. Т.Сәук. ~ Қой, Ғалия, біз де қазақ емеспіз бе, балаларға арнап тышқан мұрнын қанатайық! — деп орнынан тұрып кеткені бар. Ә.Тар.

Теңі емес; қолына су қоюға жарамайды. ~ Ол күлсе, бұ жалғанның бәрі күліп жібергендей, қайда отырғаныңды ұмытып қалар едің. Өзге әйел оның бір тырнағына, басқан ізіне тұрмай қалар еді. Ж.Айм. ~ Өз еркіне салса, Қайыптан басқаны қаламайды. Серіден өзгені сүймейді. Есберген тұрмақ ханның ұлы болса да Қайыптың тырнағына татыр ма? Ү.Жәл. ~ Е-е!.. Бұған да жеткен екенбіз! Әкел былай баланы! Сәбиден садаға кеткір! Айкүмістің тырнағына татымайтын еркексымақ! Жетіскен екенсің! Ғашығыңды көргем! Ғ.Сл.

Тым кішкентай, титтей; болымсыз ғана. ~ Неге десең, осыған дейінгі көріп, білгені жайсыз ұйықтаған адамның көрген түсіндей ғана. Ау, сонда қырық жылғы тірлігінен жер бетінде тышқан шиырындай із қалмағаны ма?! Ө.Кәр.

Әрекетсіз қала алмады, бейтарап бола алмады, бірдеңе істеу керек болды. * Бақтығұл бұл әңгімеден соң тыныштан тыныш жата алмады. М.Әу. * Есеней Стап емханасында да тыныш жата алмады. Ғ.Мүс. * – Шырағым, Көжек,– деп бастады қарт дымқыл тартқан кәрі көзімен Көжекті сынай шолып өтіп.– Аттанады деген хабарыңды естіп тыныш жата алмадым. Т.Ахт. * Ақбөбектің даңқы айналаға тез жайылды. Айға дейін кісі аяғы басылмады. Аяқ жетер жердің адамы келінді көруге асықты. «Мың естігеннен бір көрген артықты» білетін қазақ үйде тыныш жата алмады. Ү.Жәл. ~ — Босқыншылыққа ұшыраған жай бар, — деді Жезкиік. — Ел шетіне жау тигенде, қалайша тыныш жата аламыз? Бәріміз де саған мұңымызды шағуға келгенбіз. Егер ел қамын ойлайтын ұл екенің рас болса, бүгіннен бастап ұйқың қашады, батыр. Ш.Вйт. ~ Ұзақ жылдық әскери еңбегімнің есесіне мен запастағы полковник ретінде қайғысыз-қамсыз жата беруіме болар еді. Бірақ запастағы азамат ретінде тып-тыныш жата беруіме арым төзбеді. Ә.Нұрш.

Құлағын тосты, ынта салды, ден қойды. * Басындағы үлкен орамал қайта-қайта шұбатылып бетіне түсе береді. Және тың тыңдауға құлағын да кептей берді. М.Әу. ~ Тоңған жоқ па? Қарындары ашқан жоқ па? Үсті-бастары қан сияқты еді, ол жуылды ма екен? Осыны білетін кім? Білу кімге міндет? Етікбай кілеттің о жер-бұ жеріне барып сығалады, тың тыңдады. Мінайдарға жалтақтап қарады, ашқызып көрмекші ме екен? Б.Майл. ~ Айдың әлсіз сәулесі бір кезде босаға саңлауынан біреу өткенін көрсетті. Бәтима тұла бойы шымыр етіп, «сол!» деді. Иә, «сол». Киіз есікті жамыла тұрып, аз ғана тың тыңдады. Құлағы қандай естімпаз! Кемпірдің болмашы пысылын ести сала, қос ашпалы есіктің дереу бір жағын ашып, босаға аттады. Ғ.Мұст.~ — Сол оттың басында күн көтерілгенше отырдым да, түндегі ұрылар меңзеген жаққа қарай жүріп кеттім. Әлі жүріп келемін, әлі жүріп келемін, ел қарасы әлі жоқ. Ауық-ауық тың тыңдаймын. Ешбір дыбыс білінбейді. Ә.Әб. * Шабарман отырған жерінен қамшысының сабына сүйене атып тұрып есікке беттеді. Қос есікті шалқайта ашып қалғанда тың тыңдап тұрған қыздың басына сарт ете түсті. С.Досж. * Анда-санда бозторғайдың дауысына салып шырылдап қоямын да, демімді ішіме тартып тың тыңдаймын. Ж.Сәмит. * Бұлт арасынан жарқырап ай көрінгенде, жүгіріп сайдың ішіне түсті. Ұры адамдай жан–жағыңа жалтақтап, тың тыңдап, әр жерге бір тоқтайды. Т.Әбд. * Нартуған таң әлетііндегі дала тіршілігінің сылдыр-сыбдыры көбейіп кететінін бүгін ғана аңдағандай, демін ішіне тартып алып тың тыңдайды. О.Сәрс.

Өзі тиісіп, пәлеге ұрынды. * Өз жерін қорғау, намысын таптатпау –ерлердің парызы. Тыныш жатқан жыланның құйрығын кім басқанын өзіңіз де аңғарып отырсыз. Ж.Шәк. * -Кәпірлерге обал жоқ. Тыныш жатқан жыланның құйрығын басқан өздері. Ж.Шәк,

Түгін қалдырмады; жермен-жексен қылды. * Ақ шашы жалбыраған Матрена апай иконаның алдына тізерлей отырып алып, шоқынып жатыр. — Не жаздық? Айтшы сен, Мария — қудай анасы. Қайыр сұрап кеткеннен басқа неміз қалды!.. Өлімімді қалайсың ба?.. Ұрлады… Тыптипыл қылып кетті! С.Смат. * — Әй, албасты қатын! Ана қойларыңды неге егіске қаптатып қоя бердіңдер-ей, а? Қарашы, әне, қарашы, топалаң келгірлер көкпеңбек егісті таптап, отап, тып-типыл қып барады ғой, әне. Өй, әкеңнің көрін… Д.Әш. * Өзімде қаныма қарайып жүр едім, кек қайтқандай болды.Бәрін қиратып, тып-типыл етіп, сол 500-дей адам-мен Ковпакқа келдік. А.Жақс.

Берекең кетсін, басың бәлеге қалсын д.м. қарғыс. * Жол бойы еңірей, «тыныштығыңа тас түссін, жетпегір!» деп әлгіні қарғай-сілей, Ұмсындық қыздың қоныс тепкен тепсеңіне ұшты. Ш.Құм.

Еш киімсіз, лыпасыз. * Бір басып – екі басып келді де бауырына қысқан сап-сары тыр жалаңаш қызылшақа баланы анандай да үдірейіп тұрған Сәбираның қолына ұстата салды. Т.Сәу.