Жаман сөз айтпа д.м. ~ — Аһ – у — уһ! Айықпайтын шығармын, сірә. — Мына сөзіңді жел алып кетсін, Тәліп ағай. Сабантойдың қарсаңында кісі сырқатын ойлай ма екен, — деп Уәлетдин сөзді басқа жаққа бұрды. М.Кәрім.
СӨЗІҢ АУЗЫҢДА
Біреудің әңгімесін бөле қалғанда айтылатын сөз, "бір сәтке сөзіңді бөлуге рұқсат бер" д.м. ~ Бұдан кейінгі әңгіме–дүкеннің қызығы аң аулағанның өзінен кем болған жоқ. Әркім өзі сөйлегісі келіп, «сөзің аузыңда» деп бірін–бірі тоқтатып, кейде екеу–үшеуден қатар сөйлеп, у–шу, азан–қазан болды. Т.Әбд. ~ Е, құдай– ай,— деді еркек дауысты әйел. Аттан түсіп, мама қазыққа байлап жатқан сияқты. «Тә, тә» деп қояды. Етжеңді, көксесі болуы керек.— Қазықбау шалып….е сөйтіп… Сөзің аузыңда, жеңеше. Айта бер. Ие?.. М.Сүн.
СӨЗІНІҢ ШЫРАЙЫ КІРДІ
Әңгімесіне жан бітті, қызықтыра бастады. ~ Елеместің сырын манадан бері ұйып тыңдап едім. Шарықтау шегіне жеткенше дәтім шыдамай: − Сөзіңнің шырайы жаңа кіріп келе жатыр, айта бер,- дедім. С.Ом.
СӨЗІНІҢ КІЛТІ АШЫЛДЫ
Айтқан сөзінің шын мағынасы ашылды. * Көзінен ұшқын ұшқан ер Болаттың Сөзінің бір заманда кілті ашылды. С.Мұқ.
СӨЗІНІҢ ЖАНЫ БАР
Айтқаны шындыққа жанасады. ~ Қыдыш. Мұғалім! Тегі, соған сіз бірдеме айтып қоймасаңыз болмас өзі, тәрізі мынаның мына сөзінің жаны бар. Нұрқан. Шақыртшы сол мұғалімді. М.Әу. ~ Шофердің бұл сөзінің жаны бар. Америка одақтасымыз соғыс кезінде көмекке берген әлгі аталған машиналар, шіркін, машина — ақ қой. Жол талғамайды. Б.Соқ. ~ Сөзіңіздің жаны бар, аға. Бұл мәселе менің де ба сымды ауыртады. Бірақ жөндеу, қайта қарау қолымнан не келмеді, келмейді де. М.Қаб.
СӨЗІНІҢ ДӘМІ ЖОҚ
Сөзі сұйық, мән-мағынасы жоқ д.м. ~ Ауаланғыштар, бұзақылар, күшпен тартып алушылар жайынан қаралап сөз айтып, көтеріліс анық басылады, майдандағы әскер жояды деп қорқытты. Петрограттағы (Петроград) көтерілістің күшін көріп отырған уәкілдер алдында сөзінің дәмі болған жоқ. А.Байт.
СӨЗІНІҢ АЯҒЫН (СОҢЫН, АРТЫН) ЖҰТТЫ (ЖЕП ҚОЙДЫ)
Айтып тұрған сөзін күрт үзді. * Шаруа басшысы кенет сөзінің аяғын жұтып, сап тиылды … Д.Досж. ~ Қашайық, — деді Әділбек алқына сыбырлап. — Қашқанда, құтылсақ жақсы… Әйтпесе… — Не дерін білмеген Ерік сөзінің аяғын жұтып қойды. – Сиыр дауысты бұл не болуы мүмкін? Б.Ыб. * — Жарайды, ұры деген де керек. Қала берсін! — деп Омарбек сөзінің аяғын жұтып қойды. Б.Қыд. * — Вася атай жақсы адам. Мінезі тік болса да өте әділ. Кейде… — сөзінің соңын жұтып қойды. — Ал, көрші жігіт, сау болыңыз. С.См. * «Баяғыда Семейде, жас кезімде…» деп қойды. Собір жерге келгенде, сөздің соңын жеп қойды. Е.Әук.
СӨЗІНЕН ЖАРЫҚШАҚ ТАПТЫРМАДЫ
Сөзінің бәрі қисынды, кілтипан табу қиын д.м. ~ Саяси-әлеуметтік мәні бар айтыс-таластарда алдына жан салмай кететін шешен де, сөзінен жарықшақ таптырмайтын ойшыл, пікірлі Мұқанов жайбарақат жай әңгімеде екінің бірінде ұсталып қала беретін-ді. Бірақ сондай кездерде көбінесе қапияда оп-оңай жол тауып шығып та кетуші еді. С.Шай.
СӨЗІНЕ ТҰРДЫ
Айтқанымен келісті, сөзін мақұл көрді. ~ — Мына итіңді сатшы, — дейді Баубек саудагерге. — Жалғыз екенімді көріп тұрсың. Осы малға ие де сол, жол торыған ұрыға қайрат ететін де өзі. Жолдасыңды сат дегенің не қылғаның? -Ендеше сатпа! Екеуіміз тамыр болайық. Жолда ауылыма келіп тұр, қолымнан келген көмегімді аямаймын. — Ә, бұл сөзіңе тұруға болады. Міне қолым. К.Жүн. ~ Рәжіпхан құшбегі бірауық бұған тесіле қарап, тосылды. Аздан соң кешеден бері бірінші рет жөн сөз айтты: — Жарайды, сөзіңе тұрдым. Енді шаруаларыңды айтыңдар. Дау болса, әділдігіңе бұрайын. М.Әбдәк.
СӨЗІНЕ ЖЕТСЕ
Айтқанында тұрса. * Бүгінгі бақша ішінде сейілде келе жатқанда, Ғаббастың қасындағы бір жолдасы: «Келуші ме еді?» — дегенде, Ғаббас келуін күткен кісідей: «Сөзіне жетсе — келмекші еді, қайта ойланса — өзі біледі!» — деп күлген болатын. М.Әуе.
