~ «Өрістен әрі жүрісі суыт екі атты адам Қоспаға қарай бет алып жортып бара жатқан. Кешке дейін Бұлдыртыдан бір-ақ шығар сиқы бар. Х.Ес. ~ Пәруадигар, бүгін жаңбыр жауатын сиқы бар: Алматы — талай күннен бері шіліңгір ыстықтан таңдайы кеуіп талықсыған… Ж.Шағ. ~ Қарсы алдынан үскіре соғар суық лепті аңғарғандай бөрінің де ылдилана бүріскен сиқы бар. С.См. ~ Оның өткір көзі әке мен баланың біріне-бірі айна-қатесіз ұқсайтынын да тез шалды: әкесі шарғалау бойлы, баласынын, да денесі сондай болатын сыйқы бар… С.Мұқ.

Сиреді, селдір тартты. ~ Бауырында қой бүлдіргеннің жапырақтары, сарғайған қурай аралас бір түп қалың селеу сиреп, сидаң тартыпты. С.Жүн. ~ Жапырағынан айырылған ағаштар сидаң тартып, қысқы жел тоғандардағы су бетін бір түрлі шұбарландырып, бұрқақтардан атқылаған тамшылар күн сәулесінде күмістей жарқырайды. Э.Хэм. Дала қуаң, шөп қурап с и д а ң т а рт ы п т ы (Ә.Нұрпейісов, Қан мен тер). Өсімдіктер қыста с и д а ң т а р т ы п, табиғаттың қатаңдығын мойындапты (С.Қайдаров, Жүрек.). Бауырында қой бүлдіргеннің жапырақтары, сарғайған қурай аралас бір түп қалың селеу сиреп, с и д а ң т а р т ы п т ы (С.Жүнісов, Ақан сері)

Сыриған, сырықтай ұзын сирақ. ~ Жанай өткен жапырақты жеріктей жалап жатыр шап беріп. Көрмегенсіп көкке мойнын созады сидаң сирақ, теңбіл терек-сақ керік. Г.Әб.

Салпақтап жүріп алды, тыным таппады. ~ Сиыр бақтым — сидаң қақтым, Ешкі бақтым — еңіреп бақтым. Қой бақтым- қоңыраулаттым. Мақал-мәтел. ~ Нақ осы жерде Әзірбай сиырдың жеті ата, жеті пұстысы — Зеңгі бабадан бастап түк қалдырмай қайта сыбап өтті. — Талайды сидаң қақтырған пәлелерді қайыр бері, Тұрсын! Б.Қыд. ~ … сонан соң иленіп уқаланып қырылып жонылған қызыл күрең түлкі тымақты киген соң сол өңірлдің жігіт атаулысы Хауа Атаның қазіргі ұрқы көктемдегі күйлі бұқаша сидаң қағып ауыл-ауылды кезіп жүрді. Б.Жұм. ~ Стрешнев оны тершең сүрлеумен үлкен жолға шығарып салды. Арба соңынан еріп отырған. Мес торы қайта-қайта сабанға мойнын соза берген соң қамшымен бастан тартып-тартып жіберіп еді, ат кегжеңдеп, ішек-қарны қорқылдап сидаң қақты. Екеуі де үнсіз, ілби аяңдап келеді. И.Бун. ~ Сағағына серт байласып, сәулеге иек сүйесем кеп, сидаң қақты сумақай жел сол алқаның иесі ем деп. Г.Әб.

Қылжақбас, қалжыңқой, сауықшыл, істеген ісінде пәтуа жоқ, жылпостау жігіт. ~ Тірі жанға құрбы боп жап-жасында-ақ, Қалжыңдамақ, қасынбақ, ыржаңдамақ, Бет-аузын сөз сөйлерде жүз құбылтып, Қас кермек, мойын бұрмақ, қоразданбақ. Осындай сидаң жігіт елде мол-ақ, Бәрі де шаруаға келеді олақ. Сырын түзер біреу жоқ, сыртын түзеп, Бар өнері — қу борбай, сымпыс шолақ. Абай. ~ Әрине, «бет-аузын жүз құбылтқан», «қас керіп», «қоразданған» даңғой, тыраш бейшараның тырақы болмысын көз алдыңызға елестетіп, еріксіз күлетініңіз рас. Бірақ Абай оның портретін жасағанда, оны келеке ету үшін, мазақ қылу үшін жасамаған. Қайта, оның портретін «осыңдай сидаң жігіттің елде мол-ақ» екенінен жаны күйініп, жүрегі өртеніп отырып жасаған. Бұл жердегі күлкі — күйзеліс күлкісі. Т.Мед.

Сидиған, ұзын сирақты адам. ~ Біреуге ағыл-тегіл жыр біткенмен, Ақыл мен мінез бітпес құр күткенмен. Жан көп қой сыңар бақыт, с и д а ң а я қ, Атаққа бір жамбастап жылжып келген (Ғ.Қайырбеков, Торғай.). Қазақтың тоқпақ жалды, мықты жылқысымен аралас қаз мойын, с и д а ң а я қ түрікмен жылқылары да көзге түседі (І.Есенберлин, Қаһар). Тәпелтек Санат с и д а ң б ұ т жігіттерге ілесе алмады (С.Сарғасқаев, Біз төртеу.).

Серейген ұзын бойлы, арық адам туралы. * Солаң етіп қай жақтан шыға келгені белгісіз, сидам бойлы бір жігіт көлеңкедей қалқайып қасыма тұра қалды. Шашы, қасы қап-қара, шүңіт көз, аққұба, әдемі жігіт. Т.Сәу. ~ Ызбары бетіне шауып, бас уәзірін шақыртқан. Көзінде ара-тұра жылт етерлік нұры бар, шоқша сақалды, сидаң бойлы ұйғыр шатыс Бақты-Қожа хан сарайына имене еніп: — Хан ием, келіп тұрмын, — деп тағзым етті. Ә.Ыб.

Біршама жоғарылады. ~ Соқыр тұман сида бойы көтерілген. Мұнарттың арғы түкпірінен жыртиып күн де көрінді. Қ.Ысқ.

Айтқанын істетті, әмірін жүргізді. * Е, қойшы әрман, кәрі кісіше мақалдамай! Көксауда не келбет бар? Бір жұрын. Сонда да алпыс үй Жаманқұсты си десе, сигізіп… отыр. Көктұмсықта не түр бар? О да ауылнай боп пәлен етіп, түген етіп жүр… деп елдегі атқа мінер, пысықтарды, сұмдарды санай бастады. Ж.Айм.

Өрекпіген, алып ұшпа, алып соқпа мінезді ер адамға қатысты айтылады. ~ Есер топ одан сайын мәз болады. − Әй, сәурік айғырдай қақшаңдаған мына немені де сүйтсек қайтеді! Ә.Кек. ~ Жайнақ құшағынан жерге түсіріп, айбат шеккен бейнемен одырая қарады. Анау бұрынғы дағдысымен, сәурік айғырдай кіжіңдеп, «әкеңнің…» деп, келдегін көтере ұмтылып еді… С.Мұқ. ~ – Қош, қазақтың бетке ұстаған ғалымдарын институттан қудың. Анайы тілмен айтқанда, сәурік айғырша сауырлап талап, әлі де қуып жатсың. Ә.Нұрп. ~ Үйірдегі жасамалы айғырдай өлі ешкімге билік бермеймін деп жүрген шешен биді, сәурік айғырдай төтеден қосылған Ақан алмастай азуымен тура шоқтықтан қыршып, шоңқитып кеткен. С.Жүн. ~ Есейіп, ер-азамат болғанша Орағымды да ұрушы ең — ау, сен шал. Үйірінің берекесін алатын жаман сәурік айғыр сықылды ол нең ол? Қ.Ысқ.