Posted in

СӘН ТҮЗЕДІ

Әдеміленіп, жасанып, бой түзеді. ~ Барды айтып жатқан сөз емес, әуен мен үн. Көп күміс қоңырау сән түзеп, бір үн сала ма? Әлде нендей ғайып текті ақ қанатты асыл зат көк жүзінде күнге шағылыса ма! М.Әу. ~ Екіншіден, үстімде тоқыған жүн шалбар, жүн шекпеннен басқа лыпа жоқ. Соғыс біткен жылғы керемет таршылықты кім ұмытты дейсің. Бой көтеріп, сән түзейтін жасқа келіп қалғанда, осыдан қиын ештеңе жоқ екен. Т.Әбд. ~ Қос қапталдағы сән түзеген зәулім теректер сөгіле жарылып, көз ілеспес жылдамдықпен қылт-қылт қамшы сілтеп қалып жатыр. Т.Сәу. ~ Үлкендер жағы Ерекеңе сәлем береміз деп сән түзеп, бай үйіне беттеп бара жатса, балалар босағадан сығалап асыр салып, қазан-ошақты аңдыған иттерді қуып мәз. О.Бөк. ~ Тегіс жарқырап әдемі киінген. Бозбалалар ақ көйлек, қара костюм, біразы алабажақ галстук байлаған. Қыздар жағы қызылды-жасылды сән түзеген. Н.Сер. ~ Сарғыш, жұқа қағазға оралған қой еті, майлы қазы-қарта, бөдене бауырсақ, пластмас дорбаға салған тұздалған қияр, қант-мәнпәсиге дейін төбе көрсетіп, стол үстінде сән түзеп жатыр. М.Сүн. ~ Жолда ойы сан-саққа бөлінді. Көз алдына қала елестеді. Көше бойына сән түзеген зәулім үйлер… Д.Әш.

Posted in

СӘН ҚҰРДЫ

Сән-салтанатқа бөленді. ~ Жер сезгендей тыныштық, таң айбынын, Көшіп жатыр көзінен талайғы мұң. Менің елім бұл күні сән құрады: Жүгіргенде қыз қылық тау бұлағы, Тербеледі тіл қатып тал, құрағы. Ф.Оңғ. ~ Саған байлық тілер ем мен, бірақ ол — бір әңгүдік, Есігіңнен кіргенімен паң күліп, Жүргенімен шеру тартып, сән құрып, Саған жолдас бола алмайды ол мәңгілік. М.Мақ. ~ Қосарлы болмас па еді мәңгі жарас, Жалқылық жалғанда бұл сән құрамас. Бұтағын бұдыр-бұдыр кеңге жайып, Жапанда қалай өскен жалғыз ағаш?! Ә.Қай.

Posted in

СӘН ҚУДЫ (ҚУАЛАДЫ)

Сән (мода) үлгілеріне еліктеді, әсіре сәндікке құмартты. ~ Хабардар әріңнен де, беріңнен де, Қатпарлы ақын, сән қуған серіңнен де – Мен бір жан көзіне айтар көңіл жықпай, Аға мен ініге де, келінге де. Т.Әл. ~ Мәні де қалмаған секілді, Өмірде «сізің» мен «бізіңнің». Болмаса, болмасын күйім де, Сезіндім тап-таза күйінде. Құмар да емес ем жасымнан, Сән қуған сауықшыл үйірге. А.Жақ. ~ Тарихи дамуға байланысты тері-жүн киімдер дәуірі, жібек пен мата дәуірі, өркениеттің даму кезеңдеріне байланысты өзгеріп, түрленіп, дамып, жаңарып, өткен тарихын тағы қайталап отырғаны анық. Сән-салтанат, сән қуалау, сал сері, хан, сұлтан киімдері, ханша, ханым, ақсүйек киімдері даралана түсті. Ж.Баб.

Posted in

СӘН ҚОСТЫ

Көркін арттырды. ~ Үйретті шешем бәріне, Қолөнер, дәстүр мәніне. Киіз үй біздің осылай, Сән қосты әсем сәніне. Г.Нау. ~ ТРТ өнерпазы Барыш Акпынар Әзербайжан әнұраны мен Әзербайжан-Түркияға тән әндерімен шараға сән қосты. БАҚ.

Posted in

СӘН КӨРДІ

Әлдебір істі ерекше сәндікке балады. ~ Қазақ байталдарға қосып қысырақтан бөлек үйір жасайды. Жылқысы көп ірі байлар сән көріп қысырақ үйірін қара, көк, торы т. б. бір түстен құрастырады. С.Мұқ. ~ Қазақтың біраз ақындары осы бір мадақ жанрды жағалап жүргені қашан! Кез келген той-домалақта құшақ-құшақ арнау өлең оқиды. Кілең ода, кілең мадригамен ондаған жылдар бойы «жарқырап» жүрген ақындарды білемін. Сонысымен ел қатарында. Кәсіп қылған. Сән көреді. Г.Бель. ~ Германиядағы бүгінгі жарнамалардың дені ағылшын тілінде беріледі. Жастар екі сөздің бірін ағылшынша айтады және мұны өзінше сән көреді. Г.Бель.

Posted in

СӘН БЕРДІ

Көркейтті, ажар қосты. ~ Молотилка үйіріп, Төгеді меруерт алтын дән. Жал-жал астық үйіліп, Қырманға көрік берді сән. М.Мақ.~ Бұл мезгілде жер бетін ақ қар басады. Қарша қыз үлпілдеген сәнді көйлегін киіп, айналаға сән бергендей. Қыс мезгілін әсіресе балалар асыға күтеді. БАҚ. ~ Жан-жануар оянып, Әдемі бір ән келді. Бәйшешектер бой алып, Белеңдерге сән берді. А.Ас. ~ Көйлегінің өңіріне қадап еді, асыл тастардай жарқырап, киіміне өзгеше сән берді. Мектептегі мұғалімдерге де, оқушыларға да ұнады. Д.Мам.

Posted in

СӘМБІ ТАЛДАЙ

Талдырмаш келген әдемі мүсін. ~ Сонау жиырма бесінші жылғы шыбықтай жіңішке, бұралған он сегіз — он тоғыз жасар Оляны есіме түсірдім. Сәмбі талдай еді-ау ол кезде. Оймақ аузы, қан шиедей еріні, кеше маған қарақаттай болып көрініп кеткен қой көзі бір түрлі сүйкімді көрінетін. Б.Қыд. ~ Бұл шешейдің жапырағы жайқалған келіншек те, Жапекеңнің сәмбі талдай солқылдаған жігіт шағында басталған әзіл болу керек, ащы-тұщы ғұмыр кешіп, ұлын ұясына, қызын қиясына қондырған ата мен апа арасындағы тату-тәтті ынтымақтың бір белгісі. М.Қаб.

Posted in

СӘЛЕМШІ БОЛСАҢ ТӨРГЕ (ЖОҒАРЫ) ШЫҚ

Сәлем беріп кірген жанға ықылас көрсетіп, төрден орын ұсыну. ~ Әлікісәлем! Сәлемші болсаң төрге шық. Бейтаныс қонақ итінен төмен отыра беріп, солқ еткізіп етігін шешті, зірк еткізіп босағаға тастай салды. Ә.Кек. ~ Ақсақал үйде екен. — Ассалаумағалейкум! — Уағалейкумассалам! Сәлемші болсаң төрге шық. М.Алм. ~ Сәлемші болсаң жоғары шық, шырағым, — деді Балатай, аса елей қоймады, ерні ғана жыбыр етті. Қонақ кәдесін істеді де, төмен қарап әлде неге шұғылдана берді. С.Талж. ~ Даладан өзімсіне, екпіндей басып келсе де, төрде отырған бейтаныс адамды көріп, кепкасын жұмарлап қолына ұстаған күйі босағада тұрып қалды. — Сәлемші болсаң, жоғары шық. Мақтап жүреді екенсің, — деп Дәнеш орын ұсынды. Қ.Жұм.

Posted in

СӘЛЕМІН ЖЕТКІЗДІ

Біреудің тапсырмасын орындап, сәлем-сауқатын жеткізді. ~ Ол Бегеджі (Үлзейті) келінге: «Сіздің айдай жүзіңізді бір көруге құмартып, мені жеңгетайлыққа жіберді» – деп ханның сәлемін жеткізеді. Т.Жұр. ~ Бағана Әлиге Керімбек сәлемін жеткізген жастардың бірі ол екеуін алып, сол сайдың басымен асып түсіп, ары қарай Керімбек аулына жөнеліп кеткен. Ж.Ахм.

Posted in

СӘЛЕМІН АЛДЫ

Берілген сәлемге ілтипатпен жауап берді. ~ Кеш болған соң ауылдың басты еркектері тыста жүр екен. Арқар өңгерген Бақтығұл қорасының алдына келіп, сәлем бергенде, болыс күлімсіреген жылы шыраймен сәлемін алды. М.Әу. ~ Ақ бозды аркасынан бір қағып атшы шалға жетектетіп жіберді де сонан кейін барып Бекеттің сәлемін алды. Қ.Ысқ.