ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ар-ожданын, ұят-намысын қорғауды ойлап, делебесі қозды. ~ Қандастарымыз кейде өзара әлдебір іске налығанда ерме, елікпе, желікпе, оңғақ, бедерсіз халықпыз деп, жанын жұлып жегендей күйініп жатады. Батырып айтсам, намысы оянар дейтіннен болуы керек. Ж.Аяз. ~ … үлкен кісінің өзі тәуекел еткелі жатыр!.. дегені сол: бұл көкеңнің ұлы дүбірді сезсе делебесі қозатын қашанғы әдеті, намысы оянып, кеудесі көтерілді. Д.Дос. ~ Жарық айлы бүгінгі түн қаралы қанды түн болды. Өз намысы оянбаған екі бейбақ, асығы түгел әлдекімнің намысына итаршылық жасады да, жайрап түсті қос арыс! М.Әу.

Кеудесінде ар-ұяты оттай тұтанды. ~ Николайдың мана қарамай кетуін, менсінбеуіне жорыған Айғанымның ұлттық та, аға сұлтандық та, әйелдік те, намысы оттай лаулап, бұл қызу, былай да сұлу бетін тіпті құлпырта түскен. С.Мұқ.

Ар-намысын аяққа бастырмай, ашуға мінді. ~ Иса бұдан әрі бөгелсе Шәрбанудан көз жазып қалатындай заматта қаны қызып, намысы қозды. А.Жақс. ~ Осы мезет батырдың намысы қозып аруақ көтеріп кетеді… Д.Дос. ~ Соңғы ойынан намысы қоза қалғанмен, Шыңғыстың қай жолмен кетерін бақылағысы келген Тілеміс, ерттеулі тұрған атына мінді де, «Қызыл қырманның» бір қабат жиегін ала шоқытты. С.Мұқ.

НАМЫСЫ ҚЫЗДЫ

Қатты намыстанып, қаһарланды. ~ — Не дейсің бәлем?— деді Жұман сөзіме намысы қызғандай оң қолындағы қамшысын көтеріп,— тартып-тартып жіберейін бе осы, ә?.. С.Мұқ.

Абырой-ары үшін кеудесін кек кернеді. * Осы арада ашумен булығып кеп, Бөжей үшін, Пұшарбай үшін, барлық ағайын ел үшін намысы қайнап, жаны ашып, Жігітек жаққа жарқ бергені анық. М.Әу. * Кешке шейiн осындай түртпекпен жүрген Оралбайдың намысы қайнап:» Базаралының өзi келсiн. Бауырым бар едi десе, осы бүгiнгi күн көзiме бiр көрiнсiн!» деген. М.Әу. ~ Англосакс намысы қайнаған Кэстли биялайын лақтырған екен, астам атаман анадайда қолына сыпырғы ұстап сілейіп тұрған малайын шақырып ап, қынабының ұшымен нұсқап көрсетіп: «Мынаның керегі болар. Қалтаңа салып ал!» – депті. Ә.Кек. ~ Тұтқыннан босанғаннан кейін көкейлерінде тек ел намысы қайнаған ағайынды қос батыр дереу Қоңыраттың ер жүрек жігіттерін жинап, Сағыр қолына кеп қосылған. І.Ес.

Әлденеге қорланды, ашуы келді. * Оқысақ біз де осылардай боламыз-ау!.. деп азырақ күндегендей боп отырды. Әйтсе де өзін елемегеніне қорланып, намысы келді. Ж.Айм. * … Шыңғыстың бөктеріндегі шашты сайтаныңды сен де тыйсаңшы!» деп бетінен алыпты дейді. Соған намысы келіп, Құнекеңнің қатуланып отырғаны әлгі ғой, -деді. М.Әу.

Ар-ожданнан жұрдай, намыссыз ез. ~ Жүніс (бағанадан түнеріп отырған). Жеңеше, мені сөйлетпесең қайтеді, қорлыққа шыдаған, намысы жоқ шығармын мен? М.Әу. ~ Шернияз: Қандай тор, нені тұспал етесіңдер, Ел емес, намысы жоқ жетесіздер, Байы мен, мен Шернияз, не қыл дейсің, Кәнеки кімің асып кетесіңдер? М.Әу. ~ Жол берді оған, қамыс тағы ашылды, Намысы жоқ қамыс тағы бас ұрды. Біраз сыбыр. Біраз жыбыр. Дыбыс жоқ. Көк айықты, жел де енді басылды. М.Жұм.

Арлы, намыссыз емес. ~ Қ ы з д а р (Бекешке). Пана бол, зар илеген ел анаңа, Пана бол, жөргектегі жас балаға. Ел зары — намысы бар ердің зары, Пана бол, тентіретпе қудала! М.Әу. ~ Атаның ақ жолынан айнымастан, Арыстар арпалысқан айбыны асқан. Нағыз ер намысы бар халқын ойлар, Кiргенше қара жерге қойнын ашқан! Н.Айт.

Намысын иу қып ұстады, намысы үшін атқа мінді. * Көрсін де ыза мен кек кернеп, қару-жарағын алып, намыстың тұлпарына мінсін. Жуан-жуандар наймандардың жерін тартып алды. Ш.Айт.

Барын салып күресті; жеңіс биігінен көрінді; ұятқа қалған жоқ, арын сақтап қалды, ерлік жасады. * Жайықтың бойы қамыс-ты, Бермейміз деп намысты, Екі батыр екпінмен Жақындасып қалысты. А.Байт. («Қ.Қ.Қ») ~ — Бәрекелде, тарланым , бермедің қолдан намысты! …Біреулер тістеп бармағын, бокалға біреу жабысты. Ф.Оңғ. ~ Алыс-жақын, аңдап, бағып аңысын, Ата жауға қолдан бермей намысын. Әке менің түзде жортып, түн қатқан, Қара бала, қара қазан қамы үшін. Қ.Бұғ. ~ Сатқындық — ердің көрі деп, Намысын қолдан бермеген. Сенім — Құдай төрі деп, Кетбұға қылыш сермеген. Б.Райыс. * Әйтеуір ауызға түсіп тұрған ризықты әлдебіреудің тапа-тал түсте тартып алғанын, мұның өзі масқара қорлық екенін, ендеше намысты қолдан бермеу керектігін шала-пұла сезеді. О.Сәрс. ~ Өзінің ет жақындарымен ақылдасып, осы жолы намысты қолдан бермеудің жайын мықтап еске түйіп еді. Ү.Жәл.

Намыс отына күйді. * Базаралы бұны естiгенде қатты күйiп, намыстан өртенгендей болды. М.Әу. * Байдың намыстан өртенген жас мырзасы Мәрукейді құтқармайды. Ж.Ахм.