Қиналды, жанына батты. * Бәрің де тістің суындай, көздің қарашығындай, жаңа пісіп келе жатқан көк өрім азаматсыңдар, баламызсыңдар, інімізсіңдер. Сендер кетсең қабырғамыз қайысады, бүйіріміз сөгіледі… оны көрмей-білмей отырған жұрт бар ма?.. Ж.Айм.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БҮЙІРІ ҚЫЗДЫ
Әлденеге қызығып кетті, желікті; намысқа шапты. ~ Бір күні балалардың ойнағанына бүйірім қызып, төңбекшіп ұйқым келмей, не де болса, құдайдың салғанын керермін деп, тұра сала ойынға мен де бардым. Ж.Айм. ~ Бүйір қыздыратын түрлі-түрлі алыпқашпа әңгімелерден кейін С.Мұқановтың «Адасқандар» романының ізіне түсіп байқаған едік. Қ.Ерг. ~ Олардың ішінде бүйірі қызып отыра алмаған, орта жасты қусырып тастаған еркектер де жүр. Ә.Шәр. ~ Олар ел ішіне тараған Сәкеннің өлеңін айтып шықты. Өлең кімдікі екенін білмейтін тәрізді. Білмесе білмесін, Сәкеннің кәдімгідей бүйірі қызды. Т.Әл.
БҮЙІРІ ҚЫЗБАДЫ
Қызықпады, еліге қоймады. ~ Жаңа жыл түгіл он мереке қабатынан келсе де бүйірі қызбайтын, сәнденіп бой түзеуді еш елемейтін. Қандай той — томалақ, кештерге де күнделік үйреншікті киімімен бара беретін. Б.Соқ.
БҮЙІРГЕ БІТКЕН ИІР БҰТАҚ
Мінез-құлқы ерекше, елден бөлек. ~ Ендеше сол ауылдастардың қай жері артық бұдан? Әлде олардың иті қырым жерге жүгіріп пе соншалықты? Болмаса, бұл Айтқали бүйірге біткен иір бұтақ па екен? Ә.Асқ.
БҮЙІДЕЙ ТИДІ
Шатақ шығарды, апшысын қуырды, қыра жаздады. ~ — Сіз де «жалаңаш төс кедеймін» деп Одақ кезінде бастықтарға бүйідей тиюші едіңіз ғой?- деп Ырымбайдың құйын білетін Дарқан қитығына тиді. Т.Рыс. ~ Ол келе жергілікті кадрге бүйідей тиіп: «Бұлардың қолынан жөнді іс келмейді, әбден бойы үйреніп алған, «ауыстыру керек» деген … З.Шаш. ~ Жазалаушы жасақшылар бейбіт ауылға бүйідей тиді. Бір- екі жігітті дізерлетіп тұрғызып: — Қашқындар қалай қарай кетті?! — деп жауап алды Баймағамбет. Б.Тоғ. ~ Көрінгенге бүйідей тиіп, үлкен-кішімен тасыраңдап ойнап, әңгүдік мінезімен ауыл-үйді әбден ығыр етті. А.Сей.
БҮЙІ ШАҚҚАНДАЙ
Бүкіл денесі тітіркеніп кетті. * Жүрегі алқымына тығылып, аттай тулайды. Саурық бейнесі көз алдына елестесе бүйі шаққандай денесі дір етеді. Ә.Шәр. * Есенбек бүйі шағып алғандай орнынан ұшып тұрады. З.Қаб.
БҮЙІ ТИГЕНДЕЙ ҚЫЛДЫ (БҮЛДІРДІ, БҮЛІНДІ)
Астан-кестенін шығарды, шат-шәлекей қылды. * Байдың бұрынғыдай реті болса, о қыздың маңынан жүре алар ма еді. Сөз бірдеме шығып ұрғашыға бүйі тигендей қылған жоқ па? Ж.Айм. * Ақтың әскері басқан жерге шегіртке жайлағандай, бүйі тигендей болды. Шауып кеткен, басып кеткен, атып кеткен кезден шоласыз. Желтау маңында бір ауылды қалпымен қырып кетіпті. Ж.Айм. * Орал губерниясы, Ақтөбе маңайы Жанша Досмұқамбетұлын «хан» дейтін болды. Ханның милиция, әскері жүрген жерін бүйі тигендей қылды. С.Сей. * Біздің Мыңбұлақтың бастығын түлен түртіп, елдің ішін бүйі тигендей бүлдірді. Бірің қалмай, жаппай жаңа қонысқа көшесіңдер, – деді. Ш.Мұрт. ~ Біреуден біреудің артық-кемі жоқ, жұртшылық аспа-төкке малынып, қой үстіне боз торғай жұмыртқаламаса да күнделікті тапқан-таянғанын ішіп-жеп көйлек көк, тамақ тоқ жайбырақат жатқан мамыражай күй бүйі тигендей бүліне жөнелді. Ш.Рах.
БҮЙЕНІ МАЙЛЫ
Ауқатты, күпті, жағдайы жақсы. ~ Үйбай, Қайреке, о не дегеніңіз! Айтқаныңыз болсын! – деді директор қипақтап. – Менікі әншейін депутаттың бүйені майлы, күйі жайлы ма дегенім ғой… Кең үйде көңіл жараса ма деп… Ә.Асқ.
БҮЙЕН ЖЕГЕН
Ашыққан, құныққан. ~ Ол мына үш директорға совхозда жұмыртқаның 35 тиынға түскенін, құстан жарым миллион сом табыс алғанын айтыпты. Содан бүйен жеген мергендер құс сорпасын сұраған екен, «Таранов» совхозының директоры қысқасын бір-ақ айтыпты: Б.Қыд. ~ Әй бюрократ тауықтар-ай! Семіз ет пен уызды жұмыртқаның дәмі таңдайдан кетпейтінін қалай-ақ түсінбейді екен. Қайран дәмді ет, қымбат жұмыртқа. Я, айтып-айтпай немене, жұмыртқа қымбат! Бүйен жеген байқұстарға ол ұстата қоя ма?! Б.Қыд.
БҮГІНГІ (БҰЛ) ТАҢДА
Осы уақытта, бүгін, ~ Бүгінгі таңда көптеген жастар махаббатты сезімдік таным деңгейінде ғана түсініп, ақылға жеңдірмей, тұрмысқа араластырады. Н.Абдыр. ~ Өкініштісі бұл ән бүгінгі таңда қазақ радиосының алтын қорында «Назым-ай» болып әр уақыт қайталанып беріліп келеді. Ж.Шәк. ~ Бұл таңда сөзін сатып, жан бағатын мамандық иелерінің көбейіп келе жатуы да қоғам қажетінен туған. Н.Абдыр.

