Мәнсіз, мағынасыз көпірме сөз. ~ Абай енді ыза болды. Қатты зекіп сөйледі. – Жә, ішер асыңды іштің! Айтарлық құдай аманаты, бос мылжың сөзіңді айтып болдың. Енді тұр, тарта бер! Менде не ақың бар? Кімді халқым дейтінімді сендердің біліп нең бар! Бар, бара беріңдер! – деді де, үш Ырғызбайды суық көзімен, қатал түсімен қаймықтырып, осы үйден ұзатып салды. М.Әу. ~ Дүние сапырылысқан сөз. Миыңды көк су қылатын бос мылжың. Дуалға қарасаң да, үйлердің маңдайшасына үңілсең де, троллейбустың бүйіріне қадалсаң да орындаықтай-орындықтай қызыл жазудан көзің шұбартады… Т.Сәу.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БОС МОЙЫН БОЛДЫ
Қолы босады. * Ат үстінде жортуылдан құйымшағы тесіліпті. Бос мойын болып, күрең сулы Сырдарияның жағасында жалғыз саят құрып жүреді. Д.Дос. ~ Өнер–өнер деп өліп–өшкен Ромен Роллан екі күндей бос мойын болып басы мәңгіріп жүріп–жүріп үшінші күні қадалып отырып жер шетіндегі Толстойға хат жазуға отырады. Неге бұлай?.. Д.Дос.
БОС МОЙЫН
Шоқпардың бір түрі. ~ Параны Шалабайдан ондап алдың, Басынды бос мойыннан қорғап қалдың, Жігіттер бет-аузыңды көгерткенде, Ақсаңдап, шолақ иттей жолда қалдың!. С.Жүн. ~ Әкесі мен баласы әлі кеппеген бос мойын шоқпарды тақымдарына қысып, таңертең Қарқараға аттанды. Сол кеткеннен екеуі түн ауғанша оралмады. Үй ішін үрей биледі. Б.Нұрж. ~ Қазақтың бос мойын шоқпары, шашақты найзасы, орыстың торс еткізетін берденке, бесатары болмағасын, сәуле, ядро дегендердің не екенін білетіндердің айтуынан дүнді-барандап тұспалдағаны болмаса, қандай өрт, қандай көшкін екендігін қария қайдан біледі?! Ғ.Біл.
БОС ҚЫЛЖАҚ
Мән-мағынасыз, жөн-жосықсыз қалжың. ~ Шын көңілімнен, жүрек әмірімен бір сауалдың ұшын сездіргендей едім. Сен оны жел сөзге балап, бос қылжақ деп ұқтың- ау деймін. Сенбедің бе? М.Сүн.
БОС ҚИЯЛ
Қол жетпейтін, жүзеге аспайтын арман-қиял. * Мен бұған мектеп бітірісімен қалаға барып мамандық алатын бір оқуға түссем деп армандаушы едім. Енді сол арманымның бос қиял екеніне көзім жетті. Т.Әбд.
БОС ҚАЛДЫ
Нәтижесіз, аяқсыз қалған шаруа, бастама туралы.
~ …екеуі де ұлыққа арыз беріп, сол арыздар тергеу болып, көпке созылып, аяғы патша тақтан түскен бостандыққа соғып, аяқсыз бос қалды. Шәк.
БОС КӨТЕН
Табансыз, қорқақ, жалтақ адам туралы. ~ Бізге Кремль боқтау айтса да мәзбіз‚ «Кремльдің өзі айтып тұр ғой» деп мәртебе көріп‚ бас шұлғимыз. Бос көтендеуміз‚ тартылған қайыстай қатты болсаң жібіте алмай жалтақтап қарар еді. Қ.Түм.
БОС КӨМЕЙ (АЙТТЫ)
Өз сөзіне сенімсіздеу көрінді. ~ Ерім мойныма кетіп, есім екеу, түсім төртеу болып жүйкем жұқарып жүрген сол бір кезде де Совет өкіметін нығайту ісіндегі жұмысымды мүлт жібермей атқардым деп жүрдім. Олай бос көмей айтатын себебім мен ауатком төрағасы болып тұрғанда да мықтадым деп жүрдім ғой. Б.Қыд.
БОС КЕУДЕ
Талапсыз, самарқау, қарын тоқтығын ғана ойлайтын жан.
~ Қазір білімсіз жастар өсіп жатыр. Бұл – өте қауіпті құбылыс. Ол бос кеуделерді басқа ағымдар пайдаланып, солар жұмыртқасын салып жатыр. Н.Нүс. ~ Бірақ Балауса өкініші оның ішкі толқыныстарының сыңайына қарағанда бас уайымы басқада. Сүйіп қосылған күйеуі тым селқос, самарқау, бос кеуде. Ш.Ел. ~ Талапсыз, ойсыз бос кеуде, Ермегің елден ет жеуде, Ұялар бірақ кет деуге. С.Бег.
БОС БЕЛБЕУ
Істеген ісінің берекесі, тиянағы жоқ, жұмысқа ебі жоқ, болбыр адам туралы. ~ Тақылдап, құр пысықсып сөйлейтін көп, Екпіндеп, ұшқыр атша қарқындаған. Бос белбеу, босаң туған бозбала кеп Киіздей шала басып, қарпылмаған. А.Байт. ~ Өмірбектің бұл колхозға келгеніне екі-үш айдай уақыт өтті. Осы аз мерзімнің ішінде бұрын бос белбеу ауыл психологиясында біраз өзгеріс болып қалғанға ұқсайды. С.Шайм. ~ Бүгін ғой қала жағалап, бос белбеу, бос тақым болып кеткені. Бірақ оның да өз себебі бар. Е.Бақаш. ~ Өз теңімен қол ұстасуға батылы жетпейді. Тәуекелі. Құлқынынан артылмайтын бос белбеу жазғандар қатын тұрмақ, қара басын сақтай алмай сенделіп бос жүр. Ө.Кәр.

