БАЛАҚТАҒЫ БИТ БАСҚА ШЫҚТЫ (СЕКІРДІ)

Өзінен төмен адам басынды, қорлады, намысқа тиді дегенді білдіреді. ~ Менің балам тірі болғанда соның тіршілігінен аужал алып телміріп отырушы еді. Балақтағы биттің басқа шыққанын көрмеймісің? М.Әу. ~ Сол-ақ екен Қалып шешей жүресінен отыра кетті де, жұдырығымен жерді түйіп:
— Ойбай, Молдеке, ойбай! Ойбай, балақтағы битті баскқа секіртіп… — деп, топырақты уыстап шашып жатыр. М.Мақ. ~ Бұл заманның азғаны ма, әлде адам атты қасиетімізді жоғалтқанымыз ба, оны мен білмедім. Қазақ шіркін балақтағы бит басқа шапты деп осындайды айтады екен ғой. О.Көш. ~ Тірі жүрсем балақтағы битті басқа шығарған бұл өкіметтен, оның сен соқырдай, сенің анау қайралған болаттай тез арада жетіліп, қолына қару ұстап, соңына қол жинап, мені қуғындаған кемсамалыңнан өш алмай тынбаспын, деген әкеме берген антым бар. Р.Рай.

БАЛАҚТАҒЫ БИТ БАСҚА ШЫҚТЫ (СЕКІРДІ) Read More

БАЛАҚ ЖҮНІ ШАЛҚИДЫ (БАЛПИДЫ)

Қазақ ауыз әдебиетінде жиі кездесетін батырлардың жөн сұрасу дәстүрі; жүйрігі жарап тұр ма д.м. білдіреді. ~ Таласпай мерген үйде ме? Қозу қара ат жемде ме? Жемде тұрып балқи ма? Балақ жүні шалқи ма? Ә.Мар. ~ Бала жөнін айтпайды. Содан кейін Кендебай балаға ашуланады. Сонда қойшы бала айтады: – Кешеден бері күн батқан кезде алты аққу төбемнен айналып ұшады да: Кендебай сал мұнда ма? Керқұла аты қолда ма? Бауда нұры балқи ма? Балақ жүні шалқи ма? – деп сұрайды. Мен тұрып: Кендебай сал мен едім, Керқұла атым қолда еді. Бауда нұрым балқиды, Балақ жүнім шалқиды, – деп жауап беремін. Олар мені қанаттарымен қағып, жығып кетеді. Мен «талып түсем!» – деп жауап береді. «Керқұла атты Кендебай». ~ Үш ағайындының біреуін алу үшін Көкжендет бір күні Үкіге жетеді. Келе екілене дауыстайды: – Балақ жүнің балпиып, Жалғыз өзің жалпиып, Батырымсып талтиып, Құлағыңды қалқитып, Екі ұртыңды салпитып, Неге отырсың шалқиып?! ҚЕ.

БАЛАҚ ЖҮНІ ШАЛҚИДЫ (БАЛПИДЫ) Read More

БАЛАҒЫНЫҢ БИТІ (ТАЛАҒЫНЫҢ ӨТІ) БАР

Өнерлі, дарынды, болашағы бар д.м. ~ Кейбірі бұл өмірден өз орнын таппай басын әрнеге соғып адасып өтеді, кейбірі жыл сайын жаңа қырынан танылып, өзгеше мінез ашып, тағдыр биігіне баспалдақ қойып биіктеп барып–барып тұлғаға айналады. Көр де тұр, мына бозбаланың балағының биті, талағының өті бар секілді…» Д.Дос. ~ Шоқан ағамның да балағының биті бар екенін сезген едім! Кəне, кəне, тыңдалық. Шоқан скрипкада ойнайды. А. Сат.

БАЛАҒЫНЫҢ БИТІ (ТАЛАҒЫНЫҢ ӨТІ) БАР Read More

балағына жармасты

~ Қалаға келсе– ақ құты қашып, берекесі кететіні қалай? Алдымен анау күшік шәуілдеп балағына жармасты. Енді мынау қаншық ұйлығып қашып тынған. Ел бетіне, жұрт көзіне қарағысыз етіп қаралап кеткен. Әлгі шоштақайлар табалады– ау ең әрісі. С.См. ~ Күнделікті қам-қарекетті былай ысырып қойып, қай-жайдағы балалықтың балағына жармасатындар шетінен шал… Жоғалған пышақтың сабы алтынның кері әншейін». М.Қаб.

балағына жармасты Read More

БАЛАҒА МҰҚТАЖ

Перзент көрмеді; сәбиге зар. ~ Бірақ мал жағынан көңілі хош болса да, Сәрсенбайдың жамағаты Қалампыр ғұмырында бала көтермей, бұл екеуі балаға мұқтаж еді. М.Дул.

БАЛАҒА МҰҚТАЖ Read More

БАЛА ТАСТАДЫ

Мерзімінен бұрын босанып, өлі туды; түсік тастады. ~ Ел-ай… мен сендерге не қылдым? Ауылыма ат ойнатып, үрейімізді ұшырдыңдар ғой… Қатындарымыз бала тастап, қазанымыз шағылып, шашылып қалдық. Не қылсаңдар да орысқа біздің ауылдан аулақ апарып қылсаңдаршы, орысты мен шақырып келгенім жоқ еді…— деп жыламсырағандай болып, монтаң қақты. І.Жан. ~ Жүреміз өстіп. Таң атқанша, қатып өлсек те.” “Мына суықта қатының бала тастаса, қайтесің?” Н.Дәу. ~ Осылардан басқа арызға бел болғандай тағы бір ерекше жай, «Мамозы салған ойраннан шошынған екі қабат әйел бала тастады. Жазықсыз бір адамның егіс кезінде қолын сындырды. Одан басқа Мамозы өлімше ғып сабап кеткен бір шеру қазір қауіпті халде жатыр». Шеру сөзі осылар. Ж.Ахм.

БАЛА ТАСТАДЫ Read More

БАЛА ТАПТЫ

Босанды, нәрестелі болды. ~ Галиева бір кезде Жәркенттегі ұйғыр театрында актриса болған екен, күйеуге тиіп, егіз бала тапқан екен. Б.Соқ. ~ Тағы да сол ауылдан бір қыз алған екен. Оны бала таппадың деп қоя берген бе, әйтеуір, бір бәлесі бар… Ш.Мұр.

БАЛА ТАПТЫ Read More

БАЛА СҮЙДІ

Перзентті болды. ~ Шаңырақ көтерді, бала сүйді, немере көрді. Жалынды шығармаларын да осында жазды. Д.Рам. ~ Торғыны тоса алмай, шықылдаған капитанға қатын бопты. Екі бала сүйіп, аузынан ақ майы ағып, қазір райпотребсоюз бастығының әйелі көрінеді. К.Қаз.

БАЛА СҮЙДІ Read More

БАЛА ҚАЗДАЙ БАЙПАҢДАДЫ

Аяғын маңғаздана, жай басып, теңселе, еркелей жүрді. ~ Тәңірім болсын панаң,– деп, Ер Шеге бата береді. Бала қаздай байпаңдап Жақындап ерге келеді, Бірін-бірі көреді. «Қыз Жіб.» ~ Ой жағалап ойнақтаған шұнақ қара қасқа лақша ыршып-ыршып түскісі келеді. Бірақ Күнікей ыршымайды: ол енді өзінің сəулім болғанына көзі жетті. Сəулім болса, бала қаздай байпаңдап, салмақпен жүру керек. Ж.Айм. ~ Жауыма да жатсың деп айта алмадым, Бала қаздай алдында байпандадым. Талай-талай сөзімнің әкесі өліп, Талай сөздің кезегін қайтармадым. М.Мақ.

БАЛА ҚАЗДАЙ БАЙПАҢДАДЫ Read More

БАЛА КӨТЕРМЕДІ

Бала тумаған әйел туралы. ~ Әліптің баланы алуының да өзіндік есебі бар. Үлкен бәйбішесі Мәмила Елісханнан кейін екі қыз тауып,одан кейін бала көтермеді. Ж.Шәк. ~ Менің есіме жамағайын біреудің бала көтермеген әйелі «босаныпты» деген хабар естігенде әкемнің жылағаны түсті. Т.Әбд. ~ Бала көтермей, не баласы тұрмай жүрген жас әйелдер келіп, өздерінше ырым етіп жалынан сипап кетісетін. Н.Дәут.

БАЛА КӨТЕРМЕДІ Read More