Бақ-дәулетінен айрылды. ~ Міне енді, Бердібек сұмның қанды қолы арқылы Бату ұрпағынан бақ құсы ұшып еді, Алтын Орда өзгемізге қалған жоқ па? І.Ес. ~ Мынау заман қай заман — қысқан заман, Басымыздан бақ құсы ұшқан заман. І.Ес.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БАҚ ҚҰСЫ ҚОНДЫ
Жолы болып, жұлдызы оңынан туды, көксеген мұратына қолы жетті. ~ Бақытын аялай білді. Қолына қонған бақ құсын үркітіп алған жоқ. Т.Жұрт. ~ Маңдайы күнге күймеген, қас аруларды солар құшқан. Бақ құсы тек солардың басына ғана қонған. І.Ес. ~ Бақ құсы қонды жігіттің батыр қолына, Дүрліктірген Хиуаны. А.Өт. ~ Жұмысқа ертелі-кеш сол машинамен қатынайды. Бастарына бақ құсы қайта қонғандай, үй-іші мәре-сәре… Қ.Жұм. ~ Басына бақ құсы оп-оңай қонған адамнан дүниеде топас адам жоқ. І.Ес.
БАҚ ҚОНЫП, ҚЫДЫР ДАРЫДЫ
Бақ-дәулетке кенелді. * Қожа «Бәсе!» деп мақсаттанып, тамақты тағы бір кенеп, болысқа
қарап сөйледі: — Шырағым, ата-бабаңа пірлердің дұғасы тиген, бақ қонып, қыдыр дарыған.
Ғазиздердің дұғасы мақбүл деген. Саған ешбір дұшман зарар келтіре алмайды. Ж.Айм. ~
Бағы асқанның құрығы ұзын келеді. Атағы аспандаған айбарлы кеңшар қожасы сақтықты
ұмытпаған. Босаң келсе оған бақ қонып, қыдыр дари ма? Ө.Кәр. ~ Сауыт-сайманмен
құрсанған батыр қылышымен түртіп: «Қапа болма. Мен қазақтың Жанкешті деген атақты
батырымын. Осы қорымда жатырмын, тоғызыншы ұрпағым Жалықбасқа айта бар, бақ
қонып қыдыр дарысын. Басыма күмбез тұрғызыңдар». Ө.Кәр.
БАҚ ҚОНДЫ
Жолы ашылды, құт дарыды. ~ Жамбыға оғы тисе бақ қонады, Тимесе көңілге дерт, дақ болады.С.Тұр. ~ Сол бақ қонып, құт дарыған әулеттің қазіргі тізгінұстары Маманұлы Тұрысбек бастаған көш-керуен осыдан бір апта бұрын жолға шығып еді. Ә.Сал.
БАҚ КҮНДЕСТІК
Көре алмаушылық, бәсекелестік, бақастық. ~ «Оңбағанның саяғы түзде жүріп тебіседі» деп ор қазуда, майданда жүрсе де, жігіттердің ата намысы, бақ күндестігі арылмай, арасынан бүлік шықты. Бір жағы Қартқожаны түсіреміз деп, бір жағы түсірмейміз деп қиян-кескі болды. Ж.Айм. ~ Бұлардың бергі өкпесі Әбілқайырдың қазақ пен өзбек арасындағы саясаты болғанмен, хан ойынша түпкі армандары бақ күндестік. І.Ес
БАҚ КҮНДЕС
Біреудің бақытын көре алмай, күндейтін, тайталасатын адам. ~ Нәреш–ау, сенiмен қидаласып жатқан бақ күндес адам емеспiн ғой. Солай ма? – Әрине, үргiн–сүргiн есептерiмiз жоқ. Мен бала бола алсам, сен ана болуға жарайтын жансың. Р.Рай. ~ Қашаннан бақ күндес байдың жол соқтыға ұшырағанда айтып тұрған табасы Сатанға недәуір батты. І.Жан. ~ Бәкей! Ойбай, тағы Бәкей! – деп, жылқыға тиген ұры Қадырдың бәйгеде бақ күндесі Бәке екенін тани кетті. Ж.Айм. ~ Ежелден бері бақ күндес боп келе жатқан екі империя өкілдігі бірінің- бірі төбесін көріп отырмаса сағынып қалатындай, бұлайша иық тіресіп, қатар жайғасуы тіпті де тегін емес. Ж.Айм. ~ Ол мақсат — бүкіл әлемге, қала берді өздерімен бақ күндес жауларына, он мың адам қаза тапқан қанды қырғынмен сес көрсету болатын. І.Ес.
БАҚ ІЗДЕДІ
Бақытты өмір сүріп, бақуатты тірлік кешуге талпынды. ~ Ойнақтап, толқын жел гулеп, Майысар діңгек сықырлап. Ол жүрген жоқ бақ іздеп, Қашпайды бақтан бой ұрлап. Ә.Сәр.
БАҚ ЗАМАНҒЫ
Баяғыдағы, атам заманғы. ~ «Ертістің ақ бораны ұрғылаған даладасың-ау. Бақ заманғы ит тұмсығы өтпейтін ну орманның қадау-қадау қалған аз ағашының арасына суық тұмсығын сұққан қаншық аяз сенің қасыңнан қыңсылай жүгіріп, қоға бастарын қозғап, қамыс үкісін сылдыратып, мұздарды сықырлатып өткенде сен түршігіп кететін шығарсың»…
БАҚ ЖҰЛДЫЗЫ
Адамның бақыты, мерейі, бақ-дәулеті, ырыс-құтының образдық атауы. ~ Қайғыны мен жылаған, сен көрмегей, Жоғары тұрсын мәңгі бақ жұлдызың! І.Ес.
БАҚ ЕТТІ
Үрке айғайлаған дыбысы шықты. ~ Қой үрікті, дыр етті, ит шу етті, кемпірдің жүрегі зу етті. Азан-қазан болды. «Қойға қасқыр шапты»,— деп шал тұра жүгіріпті. Есіктегі тоқпақ маңдайына сарт етті. Шал құлап тақ етті. Табалдырықтағы қазық құйрығына тиіп шал бақ етті. Б.Қыд. ~ Әлгі әдісті Ботабай екінші семізге де қолданды, оны да сойған лақтай бақ еткізді. «Қане, кілтті әкел!» Зәре-құты қалмаған Мәкіш екінші бақ еткенге қарап: » Бер, кілтті бер!» — деп басын шұлғыды. Ә.Тар.

