Бақ-дәулеті, ырыс-құты ешқашан кеміген емес. ~ Қанды көз Мамет жеті атасынан бері бақ артылмай келе жатқан көсемдердің сарқыты еді. Ж.Айм.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БАҚ-ТАЛАЙЫ АСТЫ
Атағы, беделі, абыройы жоғары болды. ~ Дәл осы арада айтып. отырған жауларының кім екенін байыптай алмаған Күреңбай риясыз көңілден бір сөз айтып қалды: − Сізден бақ-талайы асқан кім бар бұл елде?! Жау деген не сізге? Тыйым салмайсыз ба, сазайын тартқызбайсыз ба? C.Ом.
БАЙЫЗДАп ТҰРА (ОТЫРА) АЛМАДЫ
Тыным таппай, мазасы кетті, ұзаққа шыдамады. ~ Молда жолығып қалса, сәлем беретін, бірақ байыздап тұра алмайтын. Мұқанның онысын сезіп молда да сөз қатпай тоң айбатпен жүретін. Ж.Айм. ~ Ертеңіне, әдепкідей байыздап отыра алмай, Ғылыми кітапханадан күн еңкеймей шықсам, сыртта баяғы… М.Мағ. «~ Кейін Әзімқанның Абайды мінеп, айыптап, оған барудан айнығанын анық білгенде, Оразбай отырған орнында байыздай алмай, қуанғаннан жорғақтап кетті. М.Әу. ~ Екі-үш күндей алағызып жүрдім. Бір орында байыздап отыра алмай жүгіргіштей б ремін. Су жаңа киім сатып алғанда, жұрт көзіне түскің кеп. Ө.Кәр.
БАЙЫЗ ТАППАДЫ
а). Мазасы кетті, тыпыршып, отыра алмады; тыным көрмеді, дамыл таппады. ~ Бір жерде байыз тауып отыра алмайды: кіреді, шығады, жантаяды, айнаға қарайды, кестесін бір тігеді, бір қояды… Ж.Айм. ~ Жайнамазды дұрыстап ілді, әйтеуір бір жерде байыз тауып отыра алмай, оған да, бұған да алаңдай берді. Ж.Айм. ~ Кiшкентай қарашығы ойнақшып, байыз таппады. Сұсты сұғымен iшiп-жеп, жүзiндегi ызбарын аяздай батырады. Ә.Ыб. * Сол сәттегi жүрегiмнiң үздiгiп барып қайта соққаны, кеудемдi кернеп, байыз таппағаным жадымда. Т.Жұрт.
ә). Береке таппады, рахат көрмеді. ~ Күн жүгірді, түн жүгірді, қыпшақтың жерінен, Бетбақтың шөлінен өтті. Дамыл алмай, байыз таппай зыр жүгірген отыз тоғыз қыз өкпесі ұшып өлді. Ғ.Біл. ~ …сонау Адам атадан басталған адам ұрпағының небір асылдары, әлемді тітіреткен Сүлеймендей патшалары, Ескендірдей ерлері байыз таба алмаған бұл жалғаннан, ешкім де опа таппаған деп айтады. С.Ел. ~ Е, зулап бара жатқан өмір- ай деген. Табаны тайғанақ- ау шіркіннің, байыз тауып бір тоқтаса, қанеки. К.Сег.
БАЙЫЗ-БАЯН ТАППАДЫ
Тыныштық көрмеді, тыным таппады. ~ Қызып алып, сәби тағы жүгірді. Шамырқанып тал бойында ат қаны,. Шапқылады, байыз-баян таппады… Қ.Шаң.
БАЙЫБЫНА БАРМАДЫ
Әлдебір жағдайдың, сөздің, мәселенің мән-мағынасын жете ұқпады, терең бойламады. ~ Сол бұрынғыша арсың-күрсің сөйлеп, не айтсаң да онша байыбына бара қоймай, ыржиып күле береді. О.Сәр. ~ Әрине, ол кезде мен де өзге сәбилер сияқты әжем айтқан ертегі мен аңыздардың түпкі байыбына бара бермейтінмін, әке әңгімесінің өсиетін ұға бермейтінмін және үлкендердің талай- талай өнегесін орындай бермейтінмін… Б.Мом.
БАЙТАЛ ТҮГІЛІ БАС ҚАЙҒЫ (БОЛДЫ)
Басына түскен қайғыдан басқа ештеңені ойлай алмай қалды. ~ Қожанияз бастаған диқандар көтерілісі туып, байтал түгілі басқайғы болған қытай жағының Әліпті қудалауға шамасы келмей қалған. Ж.Шәк. ~ Таңдайы құрғап қалыпты. Әлгінде «Байтал тұрмақ, бас қайғы» деп су сұрап ішуге де мұршасы болмап еді. С.Ел.
БАЙСАЛ ТАПТЫ
Тынышталды, сабасына түсті. ~ Сөйтіп, ішіндегі ыза-кегін, күмән-күдігін ақтарып, Бегімайды Жанбоз қабырғаға ілген
картинаның астына сұлатып тастаған соң байсал тапқан. Д.Қуат.
БАЙРАҚ КӨТЕРІП, САЙРАҚҚА АТТАНДЫ
Алыс жолға, қиын сапарға аттанды. ~ Сол күнгі сырласуым онымен ақырғы сырласу, күндіз көшеде серуендеуім соңғы қыдыру екенін біліппін бе, мен бейбақ. Байрақ көтеріп сайраққа аттанғанда, оны қайта көрмейтінімді білсем етті. Ақылды туған жан еді ғой ол. Б.Қыд.
БАЙЛЫҚҚА БЕЛШЕДЕН БАТТЫ
Ақшаның астында қалды; байлыққа кенелді. ~ Алысты болжайтын көзі ашық, қолы ұзын адамдар реформаның алғашқы жылдарында үкіметтен кредитке мол-мол ақша алып, байлыққа белшеден батып қалмады ма? Қ.Жұм.

