Ойын қорытты, әлдебір шешімге тоқтады. ~ Қанат ойын өзінің туған әкесі Мәдиярға да, Айдынбайға да айта алмады. Дегенмен, іштей осы байламға келген. Т.Рыск. ~ «Олай болса дұрыс екен, сөйлесейік» деген байламға келіп Хасен екеуміз сол күні кешкілікте Бибі жеңгейдің үйіне келдік. C.Бег. ~ Бір күн өтті, екі күн өтті. Үшінші күні «жаттығудан кейін барамын!» деген берік байламға келді. М.Кәрім.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БАЙБАЛАМ САЛДЫ
Жан даусы шығып, азар да безер болды; дау шығарды.
~ Жүрейін деп еді, жеңгесі: — Бармашы, тетелес! — деп байбалам салып, кәне жіберсінші. Қартқожа дауысқа қарай барам деп бұлқынады. Ж.Айм. ~ Үш ұлы барлар бірін береді, екеуі қалады. Қабаққан дейтін адам екі ұлының бірін беріп, бірі қалған екен, кісі беру нәубеті айналып қайта келгенде, кемпірі байбалам салады. Ғ. Біл. ~ Мұндайда, әрине, әйелдің көз жасы батыр. Жылап-сықтап байбалам салды-ай кеп! Т.Берд. ~ Сонда да қырылдап кеберсіген тамағын мұжиған, малтақ саусақтарымен тырналай жүріп, ауыз жаппай байбалам салып бақты. Е.Мұх. ~ «Ойбу, олай болса еңбегім желге кетіп, несіне арам тер болам?» – деп, бұл да бастықтарға байбалам салған. Ә.Асқ. ~ Әйел байғұстың елді көшіріп байбаламға салып жүргені сол екен. О.Сәрс.
БАЙ БАСТАС, БАТЫР ҚҰЛАҚТАС
Әркім өз теңін жақын тұтады д.м. ~ «Бай бастас, батыр құлақтас» болмай тұра ма, Қартқожа бір танауда малай боп тұрғанда, қырылдауық Иванның малайы Доғамен бастас болатын. Ж.Айм..
БАЗЫНАҒА (БАЗЫНАСЫНА) ТҰРДЫ
Біреудің өтініш-назын орындауға уәде етті, қолқасын көтерді. ~ Аттансаңыз жолыңызды бөгеу қызға жараспайтын қылық. Бiр базына айтсам, қабыл аларсыз ба?
– Базынаңа тұрдым, Шәйлiжан. К.Сег.
БАЗЫНА СӨЗ
Өзімсіне айтылған тілек, қолқа. ~ Бұрын Қызылбикені тек жұмыс, іс жайынан ғана сөйлесетін, еркекке сүйкімі жоқ, салқын əйел деп ойлаушы еді. Бұ жолғы назды, нəзік, жатық, жастық базына сөздері ол ойын жойды: Қызылбикеге разы боп кетіп: – Не де болса, сенің айтқаныңа көндім, сен жеңдің, – деп қолын ұстады. Ж.Айм. ~ Бiз аулыңа қайта айналып жеткенше қос құсымның алыс сапар ұшпасына уәде берер ме едiң, замандас? – деп, бұл кешелi- бергi көкейге кептелген түпкi арманын базына сөзге балап, оңай жеткiзген. К.Сег.
БАЗЫНА ЖҮРМЕЙДІ
Мінезі ауыр, анау-мынау өкпе-назыңды көтере бермейді д.м. ~ Басында бәріміз де сөйткенбіз, — дедім мен күлкім тыйылғаннан кейін. — Бірақ Бауыржанға базына жүрмейді. Ә.Нұрш.
БАЗЫНА ЕТТІ (ҚЫЛДЫ)
Сөзіңе құлақ асатын, жақындығы бар адамға айтылған тілек, өтініш, наз туралы. ~ Еліне ән-жырыңды базына етіп барғанда жіберсе ше жазым етіп? Б.Тоғ. ~ Қартайған Қожаберген айтты дерсің Барғанда сәлем бере базына қып, Төрінде кәрі тарлан жатты дерсің, Өткенді ертегі — жыр қазына ғып. Н.Әбу. ~ Петькаға достығымызды базына ғып: − Олай болса маған орыс тілін үйретсеңші, ең болмаса сол кітапты оқиын,- дедім. С.Мұр.
БАЗЫНА АЙТТЫ
Жақын адамына өзімсіне өтініш қылды, назын білдірді, қолқа салды. ~ … өзi де балдыздың базына айтарын сездiргендей жанындағыларға қарап, көзiн қысып қойған Сайын төре басқаша бiр қияға қарай сөзiн бұрған. К.Сег. ~ Аттансаңыз жолыңызды бөгеу қызға жараспайтын қылық. Бiр базына айтсам, қабыл аларсыз ба? – Базынаңа тұрдым, Шәйлiжан. К.Сег.
БАЗАРЫ ТАРҚАДЫ
Қызығы кетті, жақсы күндері артта қалды. ~ Бұрынғыдай емес, жанының жарақаты жазылған, басы қисапсыз сұрақтардан қаңырап босаған, көңілі де құсы қайтып, базары тарқаған көл секілді тыншу. О.Бөк. ~ Жаздың базары тарқап, табиғат-ана жер бетін сыпырып-сиырып, тазартып алғысы келгендей желдете ысқырады. Ү.Жлк. ~ Ақтоқтының да көктем базары тарқап, көңіліне жалбыр бұлтты, ызғарлы күз түскендей қамығып, «не болса да, енді осы әурешілік тез бітсе екен» деп өмірден, қызықтан торыға берді. С.Жүн. ~ Әйел көңіліне желік кірсе, әлдекіммен әуейіленсе тірек тапқаны, «сенің базарың тарқап», қызығың таусылғаны. М.Сүнд. ~ Сәмбіл талдай солқылдаған арулардың жанарыңды жаулап алатын бұрынғы ажары азып, базары тарқаған. С.Дос.
БАЗАРЫ КӨТЕРІЛДІ
Қадірі өсті, құны артты. ~ Бейсембі. Олар 11 старшыннан — 2 старшын Жәрке, 3 старшын Бәйке, 5 старшын Қоскені алдық деп отыр. Ендігі майданның үлкені осы өздеріңнің алтыншыларыңда болады, Әбділдәнің базары көтеріліп тұр. Алтыншы жеңіп берсе, ол шарыққа шықты. М.Әу.

