АҚИЫҚ ҚЫРАН

Қайтпас, қайсар, ер жігіт. ~ Баяғы ор тұлғаң, қияда бүркіт ұстап тұрған сұлу бейнең қайда? Со кезде өзің де ақиық қыран сияқты едің ғой! Өзің айтатын көңіліңдегі ақ құсың қайда?» Б.Тоғ. ~ Өйткені «жер үстінде жылжуға жаралған — көк бетінде самғай алмайды». Сақыштың өресі ақиық қыран Садық емес, қиялы қанатсыз Сәрсен. Бұған менің көзім сол жарты сағат отырғанда әбден жетті. І.Ес.~ Осыдан бес-алты күн бұрын ол маған Ақбаянның таңдағанына лайық шын ақиық қыран тәрізді көрініп еді, ал бүгін суға түскен тауықтай әбігері кете қапты… І.Ес.

АҚИЫҚ ҚЫРАН Read More

АҚҚУДАЙ ТАРАНДЫ

Ұзақ сәнденді. ~ Киген киімінің қонымды, әшекей-моншақтарының сәнді болуын өсе келе өзі де ерекше қадағалауды әдет қылған. Қимыл-қозғалысының өзі бір түрлі жарасымды, кербез. Аққудай таранып, төрінде Ақбөбек отырғанда, ақ боз үйдің іші аппақ нұрға қарығып, арайланып тұратын. Ү.Жлк.

АҚҚУДАЙ ТАРАНДЫ Read More

АҚМЫЛТЫҚ БОРАН

Ызғарлы, ұзағынан соғатын, түтеген қарлы боран. ~ … майысқақ шiлiктен гөрi бәйтерекке дауылмен айқасу әлдеқайда қиынырақ – сынып, түбiрiмен опырылып түскенше қарсы қарап қасқайып тұра бередi. Жалғыз болғанмен көпке пана. Түтеген ақмылтық боран, аспан айналған аптапта ұшқан құс, жүгiрген аң жан-жақтан жамырай кеп қалқасын саялайды. Т.Сәу.

АҚМЫЛТЫҚ БОРАН Read More

АҚКӨЗ АҢҚАУ

Алды-артын ойламайтын аңғырт. ~ Соншама ақкөз аңқау, қалтасының түбі тесік кеңқолтық мінезбен жүріп осыншалық алданамын, жалаңаш құйрығымен мұзға отырамын деп тегі ойламапты. Д.Дос.

АҚКӨЗ АҢҚАУ Read More

АҚПА ЖОРҒА

Шабысы, екпіні қатты жорға ат. ~ Айдынын сыртына салып, астындағы қара аттың ақпа жорғасымен тебіндеп келді де, топ кісінің арасына сұғына кіріп тоқтады. Қ.Жұм. ~ Сұры костюмінің жеңін түріп, ақ қолғапты саусағын шошаң еткізді… ақпа жорғадай, ақ көбік атып танаулатып барады… Майлап таралған қою қара шашын артына сілке тастап жөнелгенде… Қ.Шаб.

АҚПА ЖОРҒА Read More

АҚКӨЗ АШУ

Көзсіз, ұр да жық, даңғой қыжыл, ыза. ~ Әлгіндегі әпік жоқ, тым-тырыс. Түйіліп отырып-отырып: – Кешір, – деді мүлдем жуас үнмен. Ақкөз ашу айығып, сабасына түскен сыңайлы. Бұл жауап қатқан жоқ. Т.Сәу. ~ Жағасы жайлау, жетісуін жайраңдап? Біреу өлсе, бұл жүр міне сайраңдап. Қайырымдылық, қал енді сен адыра. Ақкөз ашу, әміріңді айт тағы да. В. Шек. ~ Көкiрегiн таптап, езгiлеген қорлық түртiп оятқан мына ақкөз ашу-ыза ешқандай дертке де, өртке де дес берместей. Т.Сәу.

АҚКӨЗ АШУ Read More

АҚПА ЖҰЛДЫЗ

Түнгі аспанда жарық із қалдырып, ғайып болатын метеор. ~ Қазақта «ақпа жұлдыз» деген бір ұғым бар. «Түнде төбеден жұлдыз ағып өтсе, қазақтар оны екі түрлі жориды: бірі-бір адам дүниеден көшті, жұлдызы ағып жерге түсті деп беттерін сипайды; екінші жағы тұрғы көк қақпасы ашылды» деп осы кезде аспанға қарап қол жайса тілегі қабыл болады дейді. Ә.Мар. ~ Шаңырақтың күлдіреуші арасынан, айдың әлсіреп бара жатқан жарығы, тамшылағандай шашырап, бозамықтана түсіп тұр. Ақпа жұлдыздар ашық, тұңғиық аспаннан тез ғайып болатын, тұрлаусыз із қалдырып, көкжиекке сорғалай сырғанап, құлдырап құлап жатыр. Т.Рыс. ~ Шабысы шығыс пен батысты жалғап, басты арқаға салып ап зырлағанда, мүйіздері ақпа жұлдыздай жарқырап көгілдір кеңістікті тіліп бара жатады дейді. С.Ел.

АҚПА ЖҰЛДЫЗ Read More

АҚКӨТ ТОРҒАЙ

Ұшып қонған, жеңілтек, шыжбалақ кісі. ~ «Дегенмен, – деп ойлады Еркін, – жылына бір қоғам өзгерсе де өзгермейтін, сіңісіп кете берер көнтері, көзқарастан, идея мен принциптен жұрдай осы іспетті әпербақан, жандайшаптардан сақтану керек-ау. Мұндай ақкөт торғайлар қандай өкіметті де ұшпаққа шығармас. О.Бөк.

АҚКӨТ ТОРҒАЙ Read More

АҚКӨТ ТОРҒАЙ СИЯҚТЫ (ҚҰСАП, -ША, -ДАЙ)

Қылпылдап, жарамсақтанып, ұшып қонған, жеңілтек кісі туралы. ~ Құнанбай мұның бөгелгеніне ыза боп: – Ей, тілмәш, осы саған «әке» дейін, жарықтығым, тек дегенімді түгел жеткізші!.. Ін аузында отырған ақкөт торғай сияқты қылп-қылп еткеніңді қойшы осы!.. — деді. М.Әу. ~ Мінез-құлқы дарақы Өтеген Жолдыбай шығып кеткен соң:- Әлгі бір шыпжықай жігіт-ау! Ақкөт торғай құсап қипалақтап отыр еді. Біздің сөзімізді жақтырмады білем, ойдайт деген! Т.Рыс. ~ Нұртаза зығыры қайнап, «аузыңа құм құйылып отыр ма» дегендей қасындағы Көбей биге алара қарады. Әшейінде ауыз жаппай ақкөт торғайша шыбжың қағатын ол мына топтың алдында тосыла берген. С.Жүн. ~ Әй, Ыстыбай! Ақкөт торғайдай шықылдаған шалдың сандырағынан қорқып қалдың ба? Әкет! Біржан дейді ғой, Керей үшін жандаралға жанұшырған күйіме кедергі болмақ бұл. С.См.

АҚКӨТ ТОРҒАЙ СИЯҚТЫ (ҚҰСАП, -ША, -ДАЙ) Read More