АҚПА ЖҰЛДЫЗ

Түнгі аспанда жарық із қалдырып, ғайып болатын метеор. ~ Қазақта «ақпа жұлдыз» деген бір ұғым бар. «Түнде төбеден жұлдыз ағып өтсе, қазақтар оны екі түрлі жориды: бірі-бір адам дүниеден көшті, жұлдызы ағып жерге түсті деп беттерін сипайды; екінші жағы тұрғы көк қақпасы ашылды» деп осы кезде аспанға қарап қол жайса тілегі қабыл болады дейді. Ә.Мар. ~ Шаңырақтың күлдіреуші арасынан, айдың әлсіреп бара жатқан жарығы, тамшылағандай шашырап, бозамықтана түсіп тұр. Ақпа жұлдыздар ашық, тұңғиық аспаннан тез ғайып болатын, тұрлаусыз із қалдырып, көкжиекке сорғалай сырғанап, құлдырап құлап жатыр. Т.Рыс. ~ Шабысы шығыс пен батысты жалғап, басты арқаға салып ап зырлағанда, мүйіздері ақпа жұлдыздай жарқырап көгілдір кеңістікті тіліп бара жатады дейді. С.Ел.

АҚПА ЖҰЛДЫЗ Read More

АҚКӨТ ТОРҒАЙ

Ұшып қонған, жеңілтек, шыжбалақ кісі. ~ «Дегенмен, – деп ойлады Еркін, – жылына бір қоғам өзгерсе де өзгермейтін, сіңісіп кете берер көнтері, көзқарастан, идея мен принциптен жұрдай осы іспетті әпербақан, жандайшаптардан сақтану керек-ау. Мұндай ақкөт торғайлар қандай өкіметті де ұшпаққа шығармас. О.Бөк.

АҚКӨТ ТОРҒАЙ Read More

АҚКӨТ ТОРҒАЙ СИЯҚТЫ (ҚҰСАП, -ША, -ДАЙ)

Қылпылдап, жарамсақтанып, ұшып қонған, жеңілтек кісі туралы. ~ Құнанбай мұның бөгелгеніне ыза боп: – Ей, тілмәш, осы саған «әке» дейін, жарықтығым, тек дегенімді түгел жеткізші!.. Ін аузында отырған ақкөт торғай сияқты қылп-қылп еткеніңді қойшы осы!.. — деді. М.Әу. ~ Мінез-құлқы дарақы Өтеген Жолдыбай шығып кеткен соң:- Әлгі бір шыпжықай жігіт-ау! Ақкөт торғай құсап қипалақтап отыр еді. Біздің сөзімізді жақтырмады білем, ойдайт деген! Т.Рыс. ~ Нұртаза зығыры қайнап, «аузыңа құм құйылып отыр ма» дегендей қасындағы Көбей биге алара қарады. Әшейінде ауыз жаппай ақкөт торғайша шыбжың қағатын ол мына топтың алдында тосыла берген. С.Жүн. ~ Әй, Ыстыбай! Ақкөт торғайдай шықылдаған шалдың сандырағынан қорқып қалдың ба? Әкет! Біржан дейді ғой, Керей үшін жандаралға жанұшырған күйіме кедергі болмақ бұл. С.См.

АҚКӨТ ТОРҒАЙ СИЯҚТЫ (ҚҰСАП, -ША, -ДАЙ) Read More

АҚҚА ЖАРЫМАДЫ

Ашықты, мал сүті жетімсіз болды. ~ Бірақ мал əлі тоя қоймаған соң ауылдар да аққа жарыған жоқ. Е.Мұх. ~ … сұмырай келсе су құриды деп сорлы жұрттың басқа азабы аз болғандай екі қыс қатарынан жұтқа, екі жаз қатарынан құрғақшылыққа ұшырап, қыста қызылға, жазда аққа жарымай, қу қаудай қурап, жығыла кеткелі отырғанын сығырақ көз сімсік жоңғар қайтып көрмей, қайтып білмей отырғанына бұл қатты қайран қалып жүр. Ә.Кек.

АҚҚА ЖАРЫМАДЫ Read More

АҚҚА КҮЙЕ ЖАҚТЫ

Біреуді қаралады, нақақ күйдірді, жала жапты. ~ Біреудің арына тиер, намысына нұқсан болар тұстары болса алып-ақ таста!» – деп тапсырдым. Дүниеде аққа күйе жағып алудан ауыр тиер азап жоқ. Сол жағынан сақ болғым-ақ келіп еді. С.Им.

АҚҚА КҮЙЕ ЖАҚТЫ Read More

АҚАУЫЗ БОЛДЫ

Маңдай терінің, ауыр бейнетінің ақысынан айрылды. ~ Мыжғылап созған, көк иық болып, екі қарың салдырап, жүрегің қарайып, үсті-басың лай суға сүңгіп шыққандай боласың… Міне, бұл тәрізді бейнетті істеп-істеп, бір тиын таппай, «ақауыз» болып шығудың қандай екенін «ақ ауыз» болмаған кісі білмейді. Менің осы күнге шейін сол ағаш жер астына түскен күнім есімнен қалмайды. Ғ.Мұст.

АҚАУЫЗ БОЛДЫ Read More

АҚБЕЗЕР ДЕ КӨКБЕЗЕР (БОЛДЫ)

Азар да безер болып, жаны қалмады, әлекке түсті. ~ Төрге шықпай есік аузындағы төңкерулі шелекке жайғасыпты. Жаңағы ақбезер де көкбезер боп ақталғаны бекершілік екенін Ықсан түсінді; не де болса сөзді сабырлы бастамақ. М.Сүн. ~ Жақындап кетсек түрпідей жиырылады. Мүмкін біздерді аяқтарына бас ұрсын, ақбезер де көкбезер ақталсын дейтін шығар, а? Не деп ақталамыз? М.Сүн. ~ Жәмиланың рөлін алуға жүрегім дауалап батылым бармады.Ақбезер де көкбезер, тура қарсы шықтым. Әсіресе киімімді шешіп шалжиып қайқыбас төсекте жатқан шалдың қасына барып жата кетуге… Ш.Рах.

АҚБЕЗЕР ДЕ КӨКБЕЗЕР (БОЛДЫ) Read More

АҚ ШАҢҚАН

Біркелкі ақ түсті. ~ Сылдыраған жыланшық жылға, қаптаған қасқа бұлақ, қайыңды, теректі ойпаңдар, белес-белес төбелер баурында ақ шаңқан үйлерін жамырата тігіп … М.Мағ. ~ Бірақ, даяшы да тұрған билер оны қай үйге кіргізуін білмейді. Алайда оны қадір тұтып, алтын дөдеге жапқан ақ шаңқан боз ордаға апарып кіргізеді. Ә.Мар. ~ Бұл мыңғырған қой өріп шығатын түстіктің түкті даласы да емес, сағат бойы сандалсаң таусылып бермейтін, үйлері ақ шаңқан, көшесінде қылтанақ жоқ, құжынаған жұрты бар байлыққа батқан селолар мен станицаларға да ұқсамайды. И.Бун.

АҚ ШАҢҚАН Read More