Бір аймақ ел. * Бір кезде Арғынның бір дуан елін басқаратын аға сұлтандық бар-ды. Оған Құнанбай қызығып барып, бастық болған. М.Әуез.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БІР ДӘННІҢ (ТАРЫНЫҢ) ҚАУЫЗЫНА СЫЙҒЫЗДЫ
Айтқанын істетіп, айдағанына жүргізді, озбырлық көрсетті, бидайдай қуырды. * Әттең, не керек, хандық дәуіріміз жоқ, әйтпесе, мен оларды бір тарынын қауызына сыйғызар ем! – дегенін Шоқан құлағымен естіген. С.Мұқ.. * Дайрабай туыстарын сәскеге шейін күтті. Бір үйге кіреді, бір далаға шығады. Ауылдағы үлкен-кішіні бір тарының қауызына сыйғызып, бидайықтай қуырды. З.Шүк..* Рахим бектің еті тірі екен, алтын тәжді кигені сол, елді бір тарының қауызына сыйғызып әкетіп еді. Қазір де қуырып, қусырып барады… З.Шүк.
БІР ДӘНДІ БӨЛІП ЖЕДІ
Шектен асқан сараңдық, кедейлік, үнемшілдік туралы. * Татымайтын қайтемін тамағыңды Тарта тұршы алдымнан табағыңды! Тақуа едің бір дәнді бөліп жеген Тартынбай қүй андағы арағыңды!.. — деді Бескемпір. Қ.Ысқ.
БІР ДӘЛДАҒА ДА ЖОҚ
Ақысын берсең де табылмайды. * Иә, сонымен қыс қатты болды. Жерден қайран болмады. Қара мал қолға қарады. Аз ғана пішенді аз күнде-ақ бітіріп алды. Бір уыс шөп бір ділдаға да жоқ. Жұттың аяқ шенінде шенді басты үйлер азығын да тауысты. Ж.Айм.
БІР ДЕММЕН ТЫНЫСТАҒАНДАЙ
Ойы, көңілі, сезімі бір жерден шықты д.м. ~ Бұларды сырттай білетін жұрт екеуінің бір деммен тыныстағандай, әркімге-ақ сезіліп тұратын шынайы жан толқынысына таң қалысатын. А.Алт.
БІР ДЕГЕННЕН
Салған беттен, бірден, әуелгіде. ~ Ту сонау Украинадан, ішкі Россиядан әкелінген, бас¬қа орта, басқа жағдайда өскен өрімдей жас солдаттар¬ мұндағы тіршілікке бір дегеннен бейімделе кетпейді. Б.Соқ. ~ Қазіргі халіне өзі де қайран. Қазір дәл бір ағынды суға салған қайықтай. Бір дегеннен бас еркінен айрылып, тезі қатты бір өмірдің ағынына түсіп табанын жерге тигізбей дедектетіп ала жөнелді. Ә.Нұрп. ~ Шашымды кім алса да бір дегеннен ұстарасы жүрмей, тұтқырланып қалады. Б.Соқ.
БІР ДЕГЕН
Елден асқан, шоқтығы биік адам туралы. ~ Сонда, Строгоновтардың ең ірісі – Самсонның, «бір» деген піркәншігі – Яков Коробейников деген болған екен. С.Мұқ. ~ Ал, мына жатқан осы ауылдағы бір деген етікші шалдың тіккені. Қалыбын өзім жасап бергем… С.Жүн.
БІР ГӘП (КЕП) БАР
Бұнда бір құпия сыр, кілтипан бар. * Не де болса бұл тегін адам емес. Мұнда бір гәп бар: аттан құлайтын кісінің сиқы көрінбейді, — дескеннен басқа, дөп басып сәуегейлік айта қоюға ешкімнің батылы бармайтын секілді. Өлім жолы ауыр. Жорамал айтып жобалап, нобайлап тон пішу бұл арада ыңғайсыз. С.Жүн. * Бұны, әрине, Қайсар босқа істеп отырған жоқ. Ішім сезеді, бір бүлік шығаруы мүмкін. Бағанағы мырс етіп күлуінде де бір гәп бар. Бірақ не істемек? І.Ес. * Қорекең сыйлаған сұр костюмде бір гәп бар екенін жаңа ғана ұқтым. Т.Берд. * Әкесі дәліз ортасында шашын саусағының ұшына орап-орап алып, ойланып тұр: ұлы неге түн жамылып, түсі қашып жүр? Бір кеп бар, әрине. Сұрауға бата алмады. Рүстемнің тік мінезінен жасқанады. Әрі шырықты бұзғысы жоқ. М.Қаб.
БІР ҒАЖАБЫ
Таң қаларлық жағдай туралы. * Бір сөзбен айтқанда, машина бүгінгі шаруаның қол баласына айналған. Бір ғажабы осының бәрі күнделікті тұрмыстың елеусіз бір көріністері болып кеткен. С.Шайм. * Жиегі қақ айырылған бөріктің бір жақ сары-ала пұшпағы қызылала қан. Бір ғажабы ат тұяғына басылмаған, ойран-топан боп жатқан жерден шеткері бір шоқ қалың ерменнің арасына түскен. С.Жүн. * Бір ғажабы, ар жазасы Бурабай үшін сонау бала жасынан өтпелі нәрсе еді. Ж.Ахм.
БІР БҰРАУДЫҢ БАСЫН СЫНДЫРМАДЫ
Ештеңе істемеді, шөптің басын сындырмады. * Енді, міне, соңғы кезде өз-өзінен қоңылтақсып, көңілі құлазып, үй ішінде бір бұраудың басын сындырмай, тапжылмастан жатып алатынды шығарды. С.Жүн.

