Тең емес, әлдеқайда төмен, нашар, пар кемейді. ~ Априкеде (Африка) «Сақара» деген ұшы-қиыры жоқ, зор шөл бар. Жер жүзінде мұнан зор шөл жоқ. Біздің бетпақтың даласы Сақараның бақайынан да келмейді. А.Байт. ~ Ал, әлгі біздің алжыған әкей ылғи мені ақмақ, ақылың жоқ деп сөгеді де отырады. Өзінің ақылы менің ақылымның бақайынан да келмейтінін білмейді. Ә.Әб. ~ Ұлының қиғаш жүрісін әкесі Айдынбай да сезген. Бірақ қамсыз- қабырықсыз жанның ол да бақайынан келген жоқ. Т.Рыс. ~ Оралға! Оралға! Қайда барасың дегендерге ол осылай деп жауап беріп келеді. Аздап желпініп алу керек. Алыс жол дегенді ешқандай елең қылмайтыны оның шартабақтай бетінен, дөңгелек көзінен сайрап көрініп тұрғандай, бақайынан да келер емес, Оралға! В.Шук.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БАҚАЙЫНАН БИЛЕТТІ
Ойына келгенін істетті, тік тұрғызды. ~ Әнеукүнгі қоқыраңдаған төртеуді бақайынан билетіп қызметке жегіп қойды. Бірі пахан екеуінің носкиін жуады. Бірі шай қайнатады. Т.Сәу.
БАҚАЙЫМЕН ШЫМ ЕТПЕДІ
Елең етпеді. ~ Үйткенмен, кеншілер талқан қылып тасын қазып алып, үңірейтіп жатқанда бақайымен шым етпеген Күшікбайдың Арқалығы бұлардың қайғысын не қылсын — бұрынғыдан- aқ бұлағы сарқырап, кедейлер көлбеңдеп, тауы тапжылмай қала берді… Шәк.
БАҚАЙШАҒЫНА ДЕЙІН ҚАРУЛАНДЫ
Мұздай болып дайындалды, бес қаруын сайлады. ~ Бақайшағына дейін қаруланып, мұздай қүрсанған бес мың адамдық қолды бастап аға сұлтандар Ахмет Жантөрин мен Баймағамбет Айшуақов, полковниктер Генс пен Бизянов тамыз айында Орынбордан шықты. С.Ақт. ~ Оныңыз рас, Феодор Афанасьевич, күрес қиындықсыз, күрес шығынсыз болмайды. Осыдан бір жеті бұрынғы айқас ең бір ауыр айқастың бірі болды. 19 ай қорғану оңай ма! Ақтар бақайшағына дейін қаруланған. К.Қаз. ~ Шәкең құдасы кіреберістен қайтты. «Құда деген үйге бас сұқпаушы ма еді! Бірақ, бақайшағына дейін қаруланған пәленің үйге енгені де жаман ырым. Қазақ қылышын тастап кіруші еді ғой. Кірмесе, кірмей-ақ қойсын…» С.Сағ.
БАҚАЙШАҒЫНА ДЕЙІН
Басынан аяғына дейін, түгел, тұтастай. ~ Баяғыда,сен жассың, бiле бермессiң, ел жаңа-жаңа қалқоздаса бастағанда, Ақмырза қажы көтерiлiс ашты емес пе? Соған қатысқан кiсiлер ұсталып, жазасын алды. Ояғын ана әгент Төлес Әлмақан бар ғой, иә, сол бақайшағына дейiн жақсы бiледi. Б.Алд. ~Таң сәріден тұратын Ақан, «тіл-көзден аулақ болсын» деп, оның үстіне кейбір сыншылардың атының тұла бойын сүйеммен өлшеп, бақайшағына дейін мінейтін мінезін жақтырмай, Мөңкеге жетектетіп, айдалаға жеке жіберген. С.Жүн. ~ Керауыздың үрей шақырған өксігі мен Мешелдің өңменнен қадалған мұңды жанары әлгібір тұңғиық судағы өз көлеңкесін Бекеттің есіне салды да бақайшағына дейін шымырлап, сасқанынан іргеге теріс тоңқая қалды. Қ.Ысқ. ~ Ахтан орталыққа барғандағы тындырған шаруасын Қар- мысқа бақайшағына дейін шағып айтып берді. Ө.Кәр.
БАҚАЙШАҒЫНА АРЗЫМАЙДЫ
Түкке тұрмайды, лайық емес. ~ Бұрынғы ішкіш күйеуім Садырбай Пернебайдың бақайшағына арзымайтын, екеуі жарысса, Пернебайдың шаңына ілесе алмайтын. Садырбай Пернебайдың қолына су құйуға жарамайтын жан екеніне көзім жетті. «Ғ.Әл.»
БАҚАЙШАҒЫН ШАҚТЫ
Түгел, түгін қалдырмай талдады; бір нәрсеге терең бойлады. ~ … олардың өлеңін сынамай жібере берсең, «шілдірік» сұйық өлеңдері жас әдебиетімізді қотыр ала қойдай болдырады, аздырады. Сондықтан Саматтың өлеңдерін бақайшағын шағып, тәптіштеп қарауды қажет көрдім. Ә.Бөкей. ~ Бала кезімнен аңқаулау едім, біраз нәрсенің бақайшағын шағып, байыбына бармаппын да, біраз нәрсені аңғармаппын — ау. Т.Ахт. ~ …енді ол ескі ұйқастармен ешбір көңіл күйіңді жеткізіп айтып бере алмайсың. 7 буын, 8 буын, 11 буын дегендердің де бақайшағын шағу керек, олардың енді қол орамал ғұрлы пайдасы жоқ! Ғ.Қаб.
БАҚАЙДАН ҚАҚТЫ
Кекетіп, мұқатып, тиісе берді, аяқтан шалды. ~ «Құдайым анау көзілдірікті жігіттің қолына түсіре көрмесін. Әбден мәлтектетті-ау, ә? Не деген пәле… Тіпті бақайдан қағып, сөйлететін емес. Сонша шұқшиғаны несі? М.Сүн. ~ Сен қашаннан бері жетісіп қалып едің. Мені бақайдан қағатын кім едің? Әкеңнің…— деп тереңнен бастап еді, кыли қара оның жағадағы қолын қағып жібергенде Ақназар етпетінен кетті. Б.Қыд. ~ Әй, сен апаңа дауыс көтере берме. Білдің бе?! Meн қазір барып көмектесем. Ертіп келем. — Отыр… Отыр деймін. Істесін, не бітіреді басқа. — Аяқ– табаққа араласып қалған қу емес пе. Жібер мұны… Лайқаты сол, нақұрыстың,— деді Сәрсен бақайдан қағып. М.Сүн.
БАҚАЙ ҚУЛЫҚ
Жымысқы айла, жалғандық, көзге ұрып тұратын майда қулық. ~ Осы бақай қулығым арада жүрген қазақтар жағынан Елісханның құлағына жетіп қойған жоқ па» дегенді ойлаған Ма Буфаң бекерден-бекер қалтыраған жоқ еді Ж.Шәк. ~ Ертең сөз болып жүрсе сытылып кетуге оңай болсын дейтін бақай қулығы бар-жоғын өзі біледі, әйтеу, пышақтан ат бойын ала қашады. Ғ.Біл. ~ Қалайдан- қалай, енді қалған «күнәкарларды» үштен- төрттен қабаттап қойып, оққа ұстаған. Қандай бақай қулық екені беймәлім, Таңжарық бастаған елудей тұтқын ажалдан аман қалды. Т.Рыс. ~ Арамзалығы ма, аңғалдығы ма, беймәлім. Есіктен кіре еңкейіп, тоңқаңдап төрге шыққан соң, кеудесін керетін қытайдың бақай қулығы есіне түсті Қанаттың. Т.Рыс.
БАҚАЙ (БАҚАЛ) ЕСЕП
Жеке басының мүддесін ғана көздейтін ой, қитұрқы жоспар, арам ой. ~ Орталық газеттерге интервьюлер бердi. Көр-жердi бықсытып, баспасөзде қаралайтын мақалалар ұйымдастырды. Көбi өсек-аяң. Дәлелденбеген күннiң өзiнде күдiк қалады деп, бақай есеппен жасалған көрбiлте зымияндық. Т.Сәу.~ Апырым-ай, осы жұрт көлденең көк аттыға сырын айтпайтын, аз сөзбен-ақ құйрығын ұстатпайтын бақай есепті қалай үйрене қояды екен? О.Сәр. ~ Бұл – асыра мақтау не бақай есеп шеңберіндегі желсіз, көлгірси көтермелеу де емес, керісінше болар елдің балаларына айдай анық ақиқат, кіреукесіз шындық, құдайлық сөз. Қ.Бегм. ~ Ал, Баймахан — қулық-сұмдықты, бақай есепті білмейтін, тап-таза баланың өзі емес пе. Алдындағы ақ қағаз қандай пәк болса, Баймахан да сондай кіршіксіз. Қ.Жұм. ~ Бұл жолы ерегесті, өйтпеді. Жаңағы бақай есеп әңгімеден кейін шайға шашалып қалар еді. М.Қаб. ~ Ту биедей толыса бастаған дене былқ- сылқ. Балық алуға келген бизнесмендердікі бықсыған бақай есеп. Қ.Жиен. . ~ Мен қойды колхоздың дәулеті, халықтың ризық,- несібесі, өз малым деп бағам. Пайда тауып, жан асырайын деген бақай есептен аулақпын, қарағым! Ө.Кәр. ~ Абай Тәкежанға сазара қарады. — Біле білсең, менің сенен бөлек үятым жоқ болар, Тәкежан. Сен үялтар іс қылсаң, мен ұялмай аман қалар дегенге итім сенер ме! Сені ұялтып, соған мен семіреді деген бақал есепті қашан қоясыңдар осы, түге!?- деп, Қаражан мен Әзімбайға да суық қарады. М.Әу.

