БАЖ ЕТЕ ҚАЛДЫ (ТҮСТІ)

Шаңқ еткен қатты дауыс туралы. ~ Ойбай, атам! – деп анадайда баж ете қалды. О.Сәр. ~ Бір мезгілде өкірген сиырдай қараңғы түнді күңірентіп, қатындардың дауысы баж ете түсті. Жан шошырлық бажылға дір етпеген жүрек қалмады. Ж.Айм. ~ — Ей, ей, малды иесіз тастап қайда барасың ей?!— деп, соңымда келе жатқан Дәуір баж ете қалды. Ә.Әб. 126 Үрпек бас бала астына кірпі тастай бергендей селк етіп, көзі шарасынан шықты. – Тоқта, қай жерден суырып алдың! – деп Дерягиннің қимылын аңдып отырған сырттағы бір жігіт баж ете қалды. С.Жүн.

БАЖ ЕТЕ ҚАЛДЫ (ТҮСТІ) Read More

БАДЫРАҚ КӨЗ

Әлденеден үріккендей, бақырайған көз туралы. ~ Бадырақ көз, тақыр бас зып берді. Нарботаев етшең қос қолын бірдей үстелдің үстіне қойып, шалқая отырды. К.Сег. ~ «Боталысай» кенішінің автобазасында істейтін Сәтімбек деген шой қара, бадырақ көз жүргізуші жігітті танитын жұрт сәл кекетіңкіреп: Ұялшақ Саша деп атайтын, ішпей жүрсе одан жуас, одан момын жан жоқ, қой аузынан шөп алмастың өзі, аузына тентек су тисе болды кергіп, тісінің арасынан түкірік шашырап, шарасынан атып кете жаздап тұратын көздері шатынап, қып-қызыл болып, сүзетін бұқадай гүжілдеп шыға келеді. Ә.Тар. ~ − Барсақ қайтеді? Ақыры не бітіреміз? Бадырақ көзін бақырайтып, күліп қояды. − Бағымызды сынап көрейік. Әлгі кісіні тапсақ көмектесер. Өзі айтқан… Ш.Мұр.

БАДЫРАҚ КӨЗ Read More

БАДАНАДАЙ ІРІ (ҮЛКЕН)

Көзге ұрып тұрған үлкен, добалдай. ~ Бұл — Сұлтанның жасырынып жүріп жаздай қазған апаны. Сұлтан астық әкеліпті. Баданадай ірі бидайлар апанға сауылдап құйылып жатыр. Б.Май. ~ Баданадай ірі жұлдыздар бүгін тіпті жерге жақындай түсіп, тамып кетердей мөлтілдеп тұр… Қ.Жұм. ~ Бұл жайға тоқталатын себебіміз: – Күнтай «қара торы» аталатындардың сұлуы еді. Дөңгелек, томпайған қой көзді оның көздерінде ағы аз, қарашығы баданадай үлкен. С.Мұқ.

БАДАНАДАЙ ІРІ (ҮЛКЕН) Read More

БАДАНАДАЙ БОЛЫП

Бадырайып. ~ Біркелкі ақ алаңға аяқ бассаң, астынан су шылқылдап шыға келеді. Із-ізде етіктің әр бүр, қышыры баданадай болып сайрап жатыр. Ақ қалпағын баса киген ақ айғыз дүние үнсіз. М.Қаб. ~ Ызғырық сынбаған, жер тоңының ызғары да бет шалады; ертеңгі сырғақ әлі ерімей, баданадай болып бөртіп жатыр. Қ.Ысқ.

БАДАНАДАЙ БОЛЫП Read More

БАДАНАДАЙ АЙҚЫН

Бадырайып көзге түсіп тұр. ~ Сонымен «Нар тәуекел!» дедім де, ақша қардың бетінде баданадай ап-айқын болып жатқан екі іздің артынан жосыта жөнелдім. Ж.Сәм. ~ Бұл тұста таң аппақ атқан. Көз көрімдегінің бәрі баданадай боп айқындалып қалған. Ж.Сәм.

БАДАНАДАЙ АЙҚЫН Read More

БАДАНА (БАДАНАДАЙ) КӨЗ

Үлкен, кең шаралы бадырақ көзді. ~ Бір кездегі екі дос бала енді бірі бой жетіп иығына шашы төгіліп, төмен қарап, екі беті өртеніп турды да, екіншісі шалқалатып шаш қойған, тік иық костюм киген, жұқа өңді, бадана көз, тұлғалы жігіт боп алдындағы бойжеткеннің сұңғақ бойынан көз ала алмай қарайды. С.Елу. ~ Баданадай көздердің сарғыш тартқан ақ етіне айқыш-ұйқыш жолақ боп айғыздана жамыраған қан тамырлары тарамдалып шыға келді. С.См. ~ Комбаттың баданадай қос көзінен Риза боп сүйіп тұрса Панфилов қарт! Ә.Нұрш. ~ Әкесін халық жауы деп ұстап әкеткенде анасының жасы небәрі жиырма бесте еді. Көзі баданадай, аппақ ару. Н.Дәу. ~ Махамбет одан сайын үрейлене түсті. Баданадай көздері шарасынан шыға бақырайып қарапты да қалыпты. М.Әбд. ~ Бұп-бұлтық өкшеңменен тебінесің, Ұмтыласың, шалқалап шегінесің. Баданадай көздерің бақырайып, Ей, өмірдің қонағы, не білесің? М.Мақ.

БАДАНА (БАДАНАДАЙ) КӨЗ Read More

БАҒЫН СЫНАДЫ

Талаптанды, үлкен мақсатқа қол созды, тәуекелге бел буды. ~ Москваға барып бағын сынаған, ізімқайым жоқ боп кетті ақыры, үйде отырған өзіндейлер жүр аман…» К.Мырз. ~ Жейтін тамақ болмаған соң «көпес» көп айналмай, бағын сынап көруге жұмыс сұрап жүрген жағына кетті. М.Карим. ~ Әкемнің қара бүркіті касқырдың арланынан жазым болып еді… Мейлі, тәуекел, бағын бір сынасын. Б.Тоғ.

БАҒЫН СЫНАДЫ Read More

БАҒЫН БАЙЛАДЫ

Біреудің бақытына кедергі болды, кесірі тиді. ~ Аңызға айналған қайран Нарқызылдың бағын байлаған, сөйтіп өзінің бағын жандыруы үшін оның табанына құмшеге қағып жіберген біздің ауданның сойқанын да білетінмін. Т.Жұрт. ~ Ертең қыздарың өседі, сен қартаясың, сонда еркек күшейеді қырыққа қарай. Сол кезде сенің өзіңе қиын болады. Жолдарыңды бөліп алыңдар. Сен оның бағын байлама, – дейді. С.Досж. ~ Сонымен қыз жіпсіз тұсаулы көрінеді. Әйткенмен, қыздың бағын байлап отырғаны болмаса, калың малын да түгендемей, ұрын да келе алмай, өз әйелінен де аса алмай, шырмалып жүрсе керек… Б.Тоғ.

БАҒЫН БАЙЛАДЫ Read More

БАҒЫМ – СОР

Бақытымның да құны жоқ д.м. ~ Базарым – қытай, бағым – сор, Құлдыққа көнген халім сол. Тіл де жоқ бізде тілдейтін, Үн де жоқ біз де үндейтін. Б.Әл. ~ Қайратым бар, бағым – сор. Күн батып қалды ма, көз байлаған қараңғы. Осыншама қорыққан өлім еш қорқынышты емес. Д.Аман.

БАҒЫМ – СОР Read More

БАҒЫ ҰШТЫ

а) Құдай оңдады, жолы ашылды, тасы өрге домалады. ~ Ойы: аманшылық болып Шыңғыс ер жетсе, үйленсе, бағы ұшып әкім болса, өзіне тәуелді үй тіге қалса, қара шаңырақты соған көтерту. С.Мұқ. ~ Айғаным Омбыға он жасар Шыңғысты ерте келген еді, сондағы ойы – «патшалардың, патшасы» деп түсінетін орыс патшасы Николайға маңдайынан сипату. «Құдай оңдап, құдай жақсылыққа қол жетсе, – деп ойлады Айғаным, – баламның бағы ұшқаны!». С.Мұқ.

ә) Кері мағынада — соры қайнады, жолы болмады. ~ Жарлы менен жақыбай намысты ойлап, Артып берді екі тең қамыс байлап. Тілсіз жауға тірексіз тура тартса, Жылым жұтып, жігіттің бағы ұшпай ма? М.Мақ.

    БАҒЫ ҰШТЫ Read More