АЙЛА ОЙЛАДЫ

Әлдебір арамдық, әдіс-амал ойластырды. ~ Қаршадай болып алып, Садырдың мені ғана емес, Бибігүлді де жәбірлейтінін сезетін сияқтымын. Жатып алып әр түрлі айла ойлаймын. Top құрамын. Қайтсе де тышқан көз Садырдан құтылудың амалын іздеймін. С.Шай.

АЙЛА ОЙЛАДЫ Read More

АЙНАДАЙ АШЫҚ

Тап-таза, ап-анық, еш кінәратсыз. ~ Мен енді түсіндім, Ақбаян құр қайықшысына сенген. Әлжан оны өмірбақи өмір дарияның айнадай ашық көгілдір үстінде желкен қайықпен серуендеп жүре береді деп ұққан. І.Ес.~ Оның осындай айнадай ашық таза мөлдiр жүзбен шiңкiлдеп, қатты сөйлейтiн және бар шынымен үнемi ашық сөйлейтiн мiнездерiн Абай ерекше сүйедi. М.Әу.~ Көзін сәулеге үйреткен Асқар, терезеден қараса, аспан айнадай ашық екен, нұры толқи жарқыраған күн түске тармасып қалыпты. С.Мұқ. ~ Ұлттың тілі кеми бастауы ұлттың құри басғанын көрсетеді. Ұлтқа тілінен қымбат нәрсе болмасқа тиісті. Бір ұлттың тілінде сол ұлттың жері, тарихы, тұрмысы, мінезі айнадай ашық көрініп тұрады. Г.Бел.

АЙНАДАЙ АШЫҚ Read More

АЙЛА ТАПТЫ

Қиын жағдайдан шығудың амалын тапты. ~ Патшаға жырау болып, əлгі Шіркей түк істемей, семіретін айла тапты. Жұрт патшаға көңілі катты қарайып, кейбіреулер патшаның сабан сарайына тас ата бастағанда — Шіркей бүйткеннен де балық жеген қандай жақсы деп өлең жырлайтын болды. Ж.Айм. ~ Таулары шағылғансып кері лықсып қашпас па? Сонда мынау қапияда жандәрмен айла тауып айдындары аса бастаған ақкөз жау соңдарынан тұра келіп қумас па! Қуды-ақ, анау жұмылған жұдырықтай тас түйін ыдырамас па! Ә.Кек.

АЙЛА ТАПТЫ Read More

АЙНАДАЙ ЖАЛТЫРАДЫ

Жып-жылтыр боп көзге ұрып тұр. ~ Көл ортасында қалың, жасыл ала қамыстың айналасы айнадай жалтыраған кең жайқын. Сол жайқында аппақ болып шаңқиып екі жұбай аққу сыланып, ақырын әсем жүзіп көлеңдейді. С.Сей. ~ Же, Мерғали, тойып ал! — дейді де, тостағанға таман өзі де бір итініп қалады. Бірақ, көзді ашып-жұмғанша тостаған айнадай жалтырап шыға келеді. Мерғалидың шұрылдап тұрған жұмырына екі қасық арпа көже жүк те болмайды. Ү.Жәл.

АЙНАДАЙ ЖАЛТЫРАДЫ Read More

АЙҚАЙ (АЙҒАЙ) КӨТЕРДІ

Оқыс қатты дыбыс шығарып, дауыстады. ~ Атаман тор биені дереу бұрып алды да, «Піл күреңге» қарсы шапты. Артынан айнала беріп, айқай көтеріп еді, «Піл күреңнің» де жүрісі ширап сала берді. Ә.Сәр. ~ …бұта мен бұта басын қосып, пыр-пыр ұшқан торғай шықылықтайды; жағалау жақтан шағала айқай көтеріп қалғандай; одан басқа дыбыс, үн тамам, әлем әлі де талмаусыраған ұйқы құшағында бұйығып жатыр. М.Қаб. ~ Алдында бір түлкі алдырып, насыбайын атып тұрған еді. Ойдағы қағушылар тағы да қиқу салып айғай көтергенде аты да бүркіті де елегізи бастайды. Ә.Мар.

АЙҚАЙ (АЙҒАЙ) КӨТЕРДІ Read More

АЙҚАЙ (АЙҒАЙ) САЛДЫ

Қатты дауыстады, ащы үнмен дабыстады. ~ Келіншек шар ете қалды. «Кет! Кет, мына шіркін қайтеді, әй?» деп айқай салды. Ә.Нұр. ~ Бұдан соң да бірнеше адам сөйледі. Колхозды, ондағы атақты адамдарды мадақтап тостар көтерді. Бір кезде есік жақтан біреу қол көтеріп, ешкім елей қоймаған соң, айқай салды… С.Бақ. ~ Сейтназар шоғырға екі жүз қадамдай жақындап келіп айғай салды: — Е-ей! Араларында Шегір ит болса, шықсын бері! Ә.Тар.

АЙҚАЙ (АЙҒАЙ) САЛДЫ Read More

АЙҚАЙ СҮРЕН САЛДЫ

Ұрандатты, аттан салды, қоқан-лоққы жасады. ~ Алты қырлы ақсүнгі, Оң қолына алғандай. Ел шетіне жау келсе, Айқай сүрен салғандай. Ноғайлының үш жұрты, Бәрі бұған таң қалды-ай! «Ер Сайын». ~ Солардың арасынан сенімсіздігі үшін тұтқындалған он екі адамның басын аламыз, дарға асып өлтіреміз деген айқай сүрен салып, халықтың жүрегін шайлықтырып, қорқытып бағындырмақ болған еді. Ғ.Біл.

АЙҚАЙ СҮРЕН САЛДЫ Read More

АЙҚАЙ ШЫҚТЫ

Аяқ астынан, оқыстан шыққан қатты дыбыс (дау) . ~ Көздей тесіктен бір қысық көз сықсың ете қалды да «Посуды! » деген айқай шықты. Қолқанат екі тостақ, екі күрешкені сарт ашылған төрт бұрышты тесіктен кезекшіге ұстатты. Қ.Түм. ~ Күндегі қымызға келетін төңіректің жаман тымақтары да келе бастады. Бір уақытта даладан: «Әкетті, әк–кетті! Тарт–тарт!…» дескен шуылдаған айқай шықты. Б.Май.

АЙҚАЙ ШЫҚТЫ Read More

АЙҚАЙҒА БАСТЫ (САЛДЫ)

Долдана дауыс көтерді; қорқытып-үркітті. ~ Мысын құртқаңда алғашқы күзетте кездескенге ойындағысын орысша айта алмай, ашу үстінде айқайға басты. Қ.Қаз. ~ «Бәрін атам… асам…» деп айқайға басып бара жатқан соң генерал «Кінәлыларды ата бастасақ әскеріңіз офицерсіз қалады ғой» деп ескертті. Ә.Нұрп. ~ Бұ жолы ол домбырасын безектей ойнатып бір тізерлей отыра қап ащы айқайға салды. Қ.Ерг.

АЙҚАЙҒА БАСТЫ (САЛДЫ) Read More

АЙҚАЙ-СҮРЕН САЛДЫ

Қиқу салды, айғай-шу көтерді, ұрандатты. ~ Ел шетіне жау келсе, Айқай-сүрен салғандай. Ноғайлының үш жұрты, Бәрі бұған
таң қалды-ай! А.Бай. ~ Алты қырлы ақсүнгі, Оң қолына алғандай. Ел шетіне жау келсе, Айқай сүрен салғандай. А.Байт «Ер
Сайын». ~ Жүк аптамабелі 20-30-дан адам тиеп, қалаға қарап асып жатыр. Қол бос жұмысшылар, әсіресе жастар жағы
қалаға барып, қыдырып қайтқанға асығып тұрған секілді. Аптамабелге айғай-сүрен сала жабысады. Ойын, сауық. Б.Майл. ~
Айқайлауға беріктей. Сылдырлаттым, қоңырау қақтым. Үстін-үстін омыраулаттым. Айқай-сүрең салып жүріп, Бір дауысты
зорға таптым. А.Тоқм. ~ Аял болмас айқай-сүрен салыспай, Қашқан жауды ат баурына алыспай; Қан сусаған болат сүңгім
ашылмас, Шұрқылтайдан шұрылдата шанышпай. І.Жан. ~ – Үш топ айқай-сүрен сала қатты шабыспен аттанысқа
қатарласа шықты. Ш.Рахм.

АЙҚАЙ-СҮРЕН САЛДЫ Read More