Ойы, көңілі, сезімі бір жерден шықты д.м. ~ Бұларды сырттай білетін жұрт екеуінің бір деммен тыныстағандай, әркімге-ақ сезіліп тұратын шынайы жан толқынысына таң қалысатын. А.Алт.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БІР ДЕГЕННЕН
Салған беттен, бірден, әуелгіде. ~ Ту сонау Украинадан, ішкі Россиядан әкелінген, бас¬қа орта, басқа жағдайда өскен өрімдей жас солдаттар¬ мұндағы тіршілікке бір дегеннен бейімделе кетпейді. Б.Соқ. ~ Қазіргі халіне өзі де қайран. Қазір дәл бір ағынды суға салған қайықтай. Бір дегеннен бас еркінен айрылып, тезі қатты бір өмірдің ағынына түсіп табанын жерге тигізбей дедектетіп ала жөнелді. Ә.Нұрп. ~ Шашымды кім алса да бір дегеннен ұстарасы жүрмей, тұтқырланып қалады. Б.Соқ.
БІР ДЕГЕН
Елден асқан, шоқтығы биік адам туралы. ~ Сонда, Строгоновтардың ең ірісі – Самсонның, «бір» деген піркәншігі – Яков Коробейников деген болған екен. С.Мұқ. ~ Ал, мына жатқан осы ауылдағы бір деген етікші шалдың тіккені. Қалыбын өзім жасап бергем… С.Жүн.
БІР ГӘП (КЕП) БАР
Бұнда бір құпия сыр, кілтипан бар. * Не де болса бұл тегін адам емес. Мұнда бір гәп бар: аттан құлайтын кісінің сиқы көрінбейді, — дескеннен басқа, дөп басып сәуегейлік айта қоюға ешкімнің батылы бармайтын секілді. Өлім жолы ауыр. Жорамал айтып жобалап, нобайлап тон пішу бұл арада ыңғайсыз. С.Жүн. * Бұны, әрине, Қайсар босқа істеп отырған жоқ. Ішім сезеді, бір бүлік шығаруы мүмкін. Бағанағы мырс етіп күлуінде де бір гәп бар. Бірақ не істемек? І.Ес. * Қорекең сыйлаған сұр костюмде бір гәп бар екенін жаңа ғана ұқтым. Т.Берд. * Әкесі дәліз ортасында шашын саусағының ұшына орап-орап алып, ойланып тұр: ұлы неге түн жамылып, түсі қашып жүр? Бір кеп бар, әрине. Сұрауға бата алмады. Рүстемнің тік мінезінен жасқанады. Әрі шырықты бұзғысы жоқ. М.Қаб.
БІР ҒАЖАБЫ
Таң қаларлық жағдай туралы. * Бір сөзбен айтқанда, машина бүгінгі шаруаның қол баласына айналған. Бір ғажабы осының бәрі күнделікті тұрмыстың елеусіз бір көріністері болып кеткен. С.Шайм. * Жиегі қақ айырылған бөріктің бір жақ сары-ала пұшпағы қызылала қан. Бір ғажабы ат тұяғына басылмаған, ойран-топан боп жатқан жерден шеткері бір шоқ қалың ерменнің арасына түскен. С.Жүн. * Бір ғажабы, ар жазасы Бурабай үшін сонау бала жасынан өтпелі нәрсе еді. Ж.Ахм.
БІР БҰРАУДЫҢ БАСЫН СЫНДЫРМАДЫ
Ештеңе істемеді, шөптің басын сындырмады. * Енді, міне, соңғы кезде өз-өзінен қоңылтақсып, көңілі құлазып, үй ішінде бір бұраудың басын сындырмай, тапжылмастан жатып алатынды шығарды. С.Жүн.
БІР БҰЛ ЕМЕС
Талай қайталанған жағдай туралы. ~ Сәлиманның бұл сөзді айтуы бір бұл емес, оны күнде қайталайды. Б.Қыд. ~ Үйде мұндай жағдайлар бір бұл емес. Мен небәрі он алтыдамын. Не көрдім десейші. Кішкентайымнан естіп өскен сөздерімнің түрі анау. Онсыз да екі-үш күнде үйде айқай-ұрыс. Ә.Ысқ.
БІР БОРША ЕТ
Бір асуға жетер-жетпес шамалы ғана ет. * Жаңабай жапты да кейін шегінді, бір нəрсені зерттегендей келді де, қазанды ашты. Қатын қалт- қалт етеді. Олай- бұлай сүзгенде шөмішке бір- екі борша ілінді. Жаңабай шөмішті тастай беріп қатынға бір түйіліп қарады да, тысқа шықты. Ж.Айм. ~ Ол пісірген нан алмадай қып-қызыл. Сіз Әлиман жеңгемнің қолына бір уыс ұн, бір борша ет қана әкеп беріп, қараңызшы. Ол одан не істер екен. Бір үйдің іші лықа тоятын, дәмі ауыздан кет¬пей¬тін шикеспе істеп береді. Б.Соқ.
БІР БОЛСА ДА БІРЕГЕЙ
Жалғыз болса да көптен артық, ерекше, аз болса да саз. * Жарық шамдай жарқылдап жанған, қалқам, Жылы суға қолымды малған, қалқам, Бір болса да бірегей болып туып, Сыртымда асқар пана болған, қалқам. С.Мұқ.
БІР БІЛМЕСТІК БОЛДЫ (КЕТТІ, ҚЫЛДЫ)
Бір қателік жасады, аяғын шалыс басты. ~ Ханның күреңітіп отырған беті қайтадан қуарып кетті. – Мақұл… Бұл мәселелер турасында ойланайын. Бір білместік болса, болған шығар… Ә.Кек. ~ Әкесінің бекерден– бекер «нервісін» қоздырғанына қызы да іштей өкінді. — Бір білместік болған шығар, — деді ақырында бәтеңкесінің тұмсығымен сызды топырақты сызғылап тұрып. Қ.Жиен. ~ Сонау қиянға Сүйінғара деп сабылғанша, бірден саған келсемші” деп, іштей егіліп кетті. – Уа, Әлеке! Жолы үлкен ағайым едің. Мен адасыппын. Қасымдағы бауырым сен тұрғанда, мен ақылдасуға Сүйінғараға барыппын. Ініңнен бір білместік кетіпті, – деп ақтарыла салды. М.Әбд. ~ Оны өлтірсеңдер, мына кішкентай балаға кім пана болады? Бұлар жансыз емес. Бұған сенбесеңдер, мен кепіл болайын. Бір білместік қылған екен. Енді ешқайда қашпас. Бір кезек қателігін кеше көрің. Ү.Жлк.
