БЕТІМЕ ТҮКІР

«Өтірік айтсам, не ісім ақ болмаса, не істесең де еркің» д.м. ~ Шауып ал аулын! Тәуір барқ етті. — Сен шаппасаң мен шабам! Ауылға тірі жетейін! Бес жүз үй Сырлыбайды түгел атқа қондырмасам бетіме түкір! З.Шүк. ~ Ондай сөздердің кейбірі үй ішінің құлағына да шалынатын сияқты. Кейде не әжем, не шешем: «Бұл не сөз, өзі?» деп Қалисадан сұраса, Қалиса:—«Былшылдай берсін! Тек, аманшылық боп Бүркіт келсе, ақ-қарасын бір-ақ көресіңдер. Егер сонда қара боп шықса, Еркежанды ғана емес, менің де бетіме түкіріңдер» дейтін көрінеді… С.Мұқ.

БЕТІМЕ ТҮКІР Read More

БЕТІМ-АУ

«Ұят-ай!» деген мағынада. «Ұят-ай!» деген мағынада. ~ Бұртаң-бұртаң, Жыртаң-жыртаң, Ой, сезім жоқ көк есек. Бұқа мойын, Тұтам бойын Көрмеген мен — көбелек. Шіркін жастық, Ессіз мастық, He айла бар? Бетім-ау: Жансыз жанды, Сол соққанды, Соны да сүйдім дедім-ау! М.Жұмаб. ~ Көтек! Бетім– ау, манадан айтсаң ғой… Әй, ақымақ басым! Екеуіңнің бірге кіргендеріңді көрдім. Мені қайдан қара басты, ә! С.См. ~ Босағада отырған екі қатынның ауыздары сүйреңдей жөнелді: — Бетім-ау, Шайзада айрылысып кетіпті! — Жиырма бес жыл отасқан күйеуімен бе? Т.Берд.

БЕТІМ-АУ Read More

БЕТІ ШЫЛП ЕТПЕДІ

Шімірікпеді, ұялмай-қызармай өтірікті соқты. ~ Үш солдат аузына түскен өтірікті соққанда беттері шылп етпеді. Ғ.Мүс. ~ Үш айдан кейін келеді,— деді Елтай беті шылп етпестен. М.Қаб. ~ «Ардагермін, контузия алғамын, жәбір көрдім» деп жыланған соң қалай сенбесін. Содан тура милицияға тарттым»,— дейді беті шылп етпей. М.Қаб. ~ Аға, мен сіздің атыңызға сыртыңыздан қанықпын, менің әке-шешем Қарекентте сондай бір ағаң бар деп аузынан тастамай отырушы еді! — деп, беті шылп етпей өтірік соғып жіберді. Ә.Тар.

БЕТІ ШЫЛП ЕТПЕДІ Read More

БЕТІ ШЫЛП (БЫЛШ) ЕТПЕСТЕН (ЕТПЕЙ)

Ұялмай-қызармай. ~ Мына тұсқа қолыңызды қойыңыз!.. Мына бір қыздың суретіне назар салыңызшы», — дейді әлгі арыз жанрының шебері беті шылп етпестен. Д.Дос. ~ Үш айдан кейін келеді,— деді Елтай беті шылп етпестен. М.Қаб. ~ Түсінікті-е… Бастық жарты минуттан соң беті шылп етпей: «Анау журналдың пәлен санын кітапханадан іздеп келші. Менің поэзиямды жариялапты. Бір үлкен кісі сұратып жатыр»,— дейді. М.Қаб. ~ «Шата» дейді- ау. Осы бір қаңқау сөз үшін өзінен ары намыстанып, талай баланың мұрнын дал қылған аманжан, енді міне, ес біліп ер жеткенде, беті былш етпей өзі айтып
тұр. О.Бөк. ~ Келесі аптада зыр етіп жетіп келді. Түрік енді басқа әуенге басты. — Сендерді тентіреп
жүргендеріңде қанша күн асырадым. Менің осы жомарттығыма рахмет айтыңдар, — деп қасқайып тұр. Беті шылп ететін емес. Д.Шал.

БЕТІ ШЫЛП (БЫЛШ) ЕТПЕСТЕН (ЕТПЕЙ) Read More

БЕТІ ШЫДАМАДЫ

Ұяты жібермеді, дәті бармады. ~ Ақбілек әнтек именіп, бетінің ұшы ойып алғандай қызара береді. Бекболаттың бетіне тура қарауға беті шыдамайды. Ж.Айм. ~ Əлде Бас корпустың арғы жағындағы қорамен шығып кетті ме? Мүмкін, маған көрінуге беті шыдамаған шығар. З.Қаб. ~ Дудар бас дүр қара еркектің құдды жараған бурадай, аузынан ақ көбік бұрқырап, тісін шықыр-шықыр қайрап үйелмендей боп үстіне төніп келе жатқанын көргенде, онсыз да зәресі ұшқан тыр жалаңаш әйелдің бүкіл денесі бір уыс болып жиырылып, көзін тас қып жұмып ала қойғанын айтқанда, бұл соның ар жағын тыңдауға беті шыдамай, сыртқа ата жөнеліпті… Ә.Нұрп.

БЕТІ ШЫДАМАДЫ Read More

БЕТІ ШІМІРІКПЕЙ (ШІМІРІКПЕСТЕН)

Еш ұялмастан, беті бүлк етпестен. ~ «Жұрттың ойы» десе де: Ұрқияның өз ойы да осы еді. «Орыстар апарған соң не істеді екен?» деген сұрау өз аузына да келіп қайтып тұрушы еді. Бірақ өзі мынадай сорлы боп отырған «Шырайлымнан» қалай беті шімірікпей аузы барып сұрасын? Ж.Айм. ~ Бәрі де алдарындағы тышқанкөз нүктені басып- басып қалды. Жалпақ таблоның беті шімірікпей 99 депутаттың 9- ы қолдап дауыс берді деп көрсетті. Қ.Түм. ~ «Бешташтың» адресіне айтылған осы іспеттес сөздердің талайын естігенбіз дегендей, беті шімірікпестен Қаратай жай тыңдап отыр. Ш.Айт.

БЕТІ ШІМІРІКПЕЙ (ШІМІРІКПЕСТЕН) Read More

БЕТІ ШИҚАНДАЙ

Жүзі нарттай жанып тұр (көбінесе адамның семіздігін сипаттайды). ~ Бұл сияқты болам деп кім ойлаған. Бір кезде екі көзі мөлдір қара, беті шиқандай қызыл, үріп ауызға салғандай бала еді. Б.Майл. ~ Бұрынғы бастығы беті шиқандай, бұқа мойын семіз кісі болатын. Бастық десең де, басқа десең де күдірейген тұлғасына жарасқандай еді. Ә.Асқ.

БЕТІ ШИҚАНДАЙ Read More

БЕТІ ШИЕДЕЙ БОЛДЫ

Ашу қысып, қызарып кетті. ~ Әй, Қадиша, сенсіз де осында өлеңшілер жетеді ғой. Жастармен жас болмай, шаруаңа жүр, — Қадишаның екі беті шиедей болы кетті де, теріс қараған күйі: ─ Сізбен жарысып қайтем, аяқ-табаққа өзіңіз де жетесіз ғой, − деп, Сұлтанмұраттың қасына барып отырды да, өлең бастады. С.Жүн.

БЕТІ ШИЕДЕЙ БОЛДЫ Read More

БЕТІ ТҮЗЕЛДІ

Оңға басты, жақсарды. ~ Ел болып Мұқашқа шұқшиды. Бұған не қылу керек? Қалай кек алу керек? Шауып ала ма? Сотқа бере ме? Өлтіріп жібере ме? Өртеп жібере ме? Қалайда не бірін, не бәрін істеуге елдің беті түзелді. Ж.Айм. ~ Артымда жылап қалар балам кәне. Неден қаймығып жалтақтаймын… Соғыстың да беті түзеліп келеді. Алла тыныштық берсе, о да басылар… М.Сүн.

БЕТІ ТҮЗЕЛДІ Read More

БЕТІ ҚАТТЫ

Ашулы, жүрісі суыт, жүзі суық. ~ Сонша жерден қыз алып қашып, таң ата келген кісі шаңқай түсте шай ішіп отырғанда, 40 шақты кісі қуғыншы сау ете түсті. Беті қатты… қолдарында сойыл. Қырып- жойып, қызын тартып əкетуінде сөз жоқ. Ж.Айм. ~ Мына жаудың ‹‹қара тауға›› беттегені бізді жаңылту, біз орта қыстаудың басындағы кезеңнен тоссақ олар сол маңнан кезігеді, жаудың айласы күшті, беті қатты екен. Б.Жұм. ~ Софы ажарынан беті қатты бір қаталдықты байқаған шалдардың зәресі ұшты. Ә.Нұрп.

БЕТІ ҚАТТЫ Read More