Қорлық көрді, зардап шекті. ~ Біреу баласынан, біреу әйелінен, біреу бауырынан, біреу бастығынан бақас көріп өмір сүріп, осы жолға амалсыз түсетін көрінеді. Қ.Сәрс.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БАҚАННАН БАЛТА САП АЛА АЛМАЙДЫ
Қолынан іс келмейтін, бос болбыр адам туралы. ~ Жасағаны – сынғақ, бояғаны – оңғақ, бақаннан балта сап ала алмай мазақ болып өтеді. Ж.Ахм.
БАҚАНМЕН ҰРҒАНДАЙ (САЛЫП ЖІБЕРГЕНДЕЙ)
Оғаш әрекет, дөрекі айтылған сөз туралы. ~ Гүлия жаным, «сіз» дегеніңізді қашан қоясың, осы. Құдай қосқан қосағыңмын, арамызда он жастай ғана алшақтық бар.– Бақанмен ұрғандай «сен» деп айтуға аузым бармайды, қинамаңыз. О.Бөк. ~ Апа, үйге бір қайыршы бала кіріп кетті,— деді, Ғалия мемі танымаған екен. Төбемнен бақанмен салып жібергендей болдым. Б.Соқ.
БАҚАН ТІРЕС, ИТ ТАРТЫС
Бірін-бірі көре алмау, күншілдік, берекесіз айтыс-тартыс, бітіспес дау-дамай, көре алмаушылық, бақастық. ~ Құрылтайдың шарына Бақан тірес, ит тартыс, Көп список партия, Әзір қымыз, әзір ет! І.Жан. ~ Қазір заман түзу, ел тыныш, бәрі де сыпыраның ішінде отыр: не ішем, не кием демейді, барақат өмір. Сөйтіп отырып бұл адамдар әншейін бақан тірес, ит тартыс ғұмыр кешіп жатқанын қайтерсің! Ә.Асқ.
БАҚАЙЫНАН КЕЛМЕЙДІ
Тең емес, әлдеқайда төмен, нашар, пар кемейді. ~ Априкеде (Африка) «Сақара» деген ұшы-қиыры жоқ, зор шөл бар. Жер жүзінде мұнан зор шөл жоқ. Біздің бетпақтың даласы Сақараның бақайынан да келмейді. А.Байт. ~ Ал, әлгі біздің алжыған әкей ылғи мені ақмақ, ақылың жоқ деп сөгеді де отырады. Өзінің ақылы менің ақылымның бақайынан да келмейтінін білмейді. Ә.Әб. ~ Ұлының қиғаш жүрісін әкесі Айдынбай да сезген. Бірақ қамсыз- қабырықсыз жанның ол да бақайынан келген жоқ. Т.Рыс. ~ Оралға! Оралға! Қайда барасың дегендерге ол осылай деп жауап беріп келеді. Аздап желпініп алу керек. Алыс жол дегенді ешқандай елең қылмайтыны оның шартабақтай бетінен, дөңгелек көзінен сайрап көрініп тұрғандай, бақайынан да келер емес, Оралға! В.Шук.
БАҚАЙЫНАН БИЛЕТТІ
Ойына келгенін істетті, тік тұрғызды. ~ Әнеукүнгі қоқыраңдаған төртеуді бақайынан билетіп қызметке жегіп қойды. Бірі пахан екеуінің носкиін жуады. Бірі шай қайнатады. Т.Сәу.
БАҚАЙЫМЕН ШЫМ ЕТПЕДІ
Елең етпеді. ~ Үйткенмен, кеншілер талқан қылып тасын қазып алып, үңірейтіп жатқанда бақайымен шым етпеген Күшікбайдың Арқалығы бұлардың қайғысын не қылсын — бұрынғыдан- aқ бұлағы сарқырап, кедейлер көлбеңдеп, тауы тапжылмай қала берді… Шәк.
БАҚАЙШАҒЫНА ДЕЙІН ҚАРУЛАНДЫ
Мұздай болып дайындалды, бес қаруын сайлады. ~ Бақайшағына дейін қаруланып, мұздай қүрсанған бес мың адамдық қолды бастап аға сұлтандар Ахмет Жантөрин мен Баймағамбет Айшуақов, полковниктер Генс пен Бизянов тамыз айында Орынбордан шықты. С.Ақт. ~ Оныңыз рас, Феодор Афанасьевич, күрес қиындықсыз, күрес шығынсыз болмайды. Осыдан бір жеті бұрынғы айқас ең бір ауыр айқастың бірі болды. 19 ай қорғану оңай ма! Ақтар бақайшағына дейін қаруланған. К.Қаз. ~ Шәкең құдасы кіреберістен қайтты. «Құда деген үйге бас сұқпаушы ма еді! Бірақ, бақайшағына дейін қаруланған пәленің үйге енгені де жаман ырым. Қазақ қылышын тастап кіруші еді ғой. Кірмесе, кірмей-ақ қойсын…» С.Сағ.
БАҚАЙШАҒЫНА ДЕЙІН
Басынан аяғына дейін, түгел, тұтастай. ~ Баяғыда,сен жассың, бiле бермессiң, ел жаңа-жаңа қалқоздаса бастағанда, Ақмырза қажы көтерiлiс ашты емес пе? Соған қатысқан кiсiлер ұсталып, жазасын алды. Ояғын ана әгент Төлес Әлмақан бар ғой, иә, сол бақайшағына дейiн жақсы бiледi. Б.Алд. ~Таң сәріден тұратын Ақан, «тіл-көзден аулақ болсын» деп, оның үстіне кейбір сыншылардың атының тұла бойын сүйеммен өлшеп, бақайшағына дейін мінейтін мінезін жақтырмай, Мөңкеге жетектетіп, айдалаға жеке жіберген. С.Жүн. ~ Керауыздың үрей шақырған өксігі мен Мешелдің өңменнен қадалған мұңды жанары әлгібір тұңғиық судағы өз көлеңкесін Бекеттің есіне салды да бақайшағына дейін шымырлап, сасқанынан іргеге теріс тоңқая қалды. Қ.Ысқ. ~ Ахтан орталыққа барғандағы тындырған шаруасын Қар- мысқа бақайшағына дейін шағып айтып берді. Ө.Кәр.
БАҚАЙШАҒЫНА АРЗЫМАЙДЫ
Түкке тұрмайды, лайық емес. ~ Бұрынғы ішкіш күйеуім Садырбай Пернебайдың бақайшағына арзымайтын, екеуі жарысса, Пернебайдың шаңына ілесе алмайтын. Садырбай Пернебайдың қолына су құйуға жарамайтын жан екеніне көзім жетті. «Ғ.Әл.»
