БАЗ БІРЕУЛЕРДЕЙ

Әлдекімдерге ұқсап. ~ Шынға бақса, бұны есейткен, ес жиғызған сол екі жыл емес пе? Ол жерден Шеге баз біреулердей тауы шағылып, тауаны қайтып оралған жоқ, қайта ширығып, шыңдалып оралды. С.Ел.

БАЗ БІРЕУЛЕРДЕЙ Read More

БАЗ (БАҒЗЫ) БІРЕУ

Әлдебір адам, көлденең біреу, әлде біреу. ~ Иттің үргенінің бәрі ұрсып – боқтағаны емес шығар. Бәлкім, Айды жақсы көргеннен шәуілдейтін шығар. Өйткені баз біреуі шәуілдің соның қыңсылап, еркелегендей, Ай арқасынан сипалағандай ыңырсып барып бітіреді. Қ.Ысқ. ~ Арақ дегенді әркім әр түрлі ішеді. Бұл «тентек су»— ауызына тигенде әркім өзінше жаңа мінез ашады Біреу көпіріп, лепіріп кетеді. Біреу, керісінше, тілім жұтқандай тым-тырыс дыбыссыз монтаны күйге түседі. Баз біреу бурадай шабынып, екі иығын жұлып жеп құтырынып шыға келеді. С.Ел. ~ Осы ойлар жанына батса да, сыртқа сездірмеді. Бақ-талайынан көрер. Баз біреулердің қызы бөтен ұлттың баласын бағып, түтінін түтетіп жатыр деп естиді. Ү.Жлк.~ Баз біреулер жазып жүргендей майда-шүйде емес, біреуден өш алудың ауылы да алыс, нағыз бүгінгі күннің проблемасы. С.Им. ~ Тіпті алыпсатарлар да кездеседі. Олардың кейбіреуінде сататын құлдары бір екеуден болса, баз біреулерінде жиырма-отыздан асады. АҚ «Арпалыспен өткен …» ~ … «япырмай, шынында да мынау — шаруаға әбден мойынұсынған жігіт болды, бағзы біреу басшылардың көзіне көрінгісі келіп көлбеңдеп жүрер еді» — деп, парторгтың да іші жылып қалған. Б.Тоғ.

БАЗ (БАҒЗЫ) БІРЕУ Read More

БАЖАЙЛАП АЙТТЫ

Тәптіштеп, егжейін-тегжейіне дейін әңгімеледі; нақышына келтіре айтты. ~ Өзі бір әңгімені айтуға кіріссе, өте әдемілеп, бажайлап айтады. С.Сей. ~ Екі айдан бері хат жоқ деп қамығады. Шешесі мен екеуі ғана. Хатта аса бажайлап айтпағанмен, тылдың хәлі ауырлаған сияқты. К.Қаз. ~ Білмегенде ше… Алғашқы күні-ақ білгеміз… Командир штаб мүшелерін жинап алып, барлық тарихыңды бажайлап айтқан. М.Қаб.

БАЖАЙЛАП АЙТТЫ Read More

БАЖАЙЛАЙ (БАЖАЙЛАП) ҚАРАДЫ

Шұқшия, анықтап көз салды, тереңірек ұғынды. ~ «Иә,— деді кемпір терең күрсініп, Маған бажайлай карады.— Тілің таза екен. Осы сен шалақазақтар ішіндегі таза қазағы болып жүрме». «Рас»,— дедім. М.Мағ. ~ Сол жолы Секең: «бажайлап қарасаң, оң жақ шекесiнде екi елiдей көлденең тыртық бар» деген. Т.Сәу. ~ Бажайлап қарасаң, дәл осы шақта екі жақтікі де дұрыс сияқты. БАҚ

БАЖАЙЛАЙ (БАЖАЙЛАП) ҚАРАДЫ Read More

БАЖ ЕТЕ ҚАЛДЫ (ТҮСТІ)

Шаңқ еткен қатты дауыс туралы. ~ Ойбай, атам! – деп анадайда баж ете қалды. О.Сәр. ~ Бір мезгілде өкірген сиырдай қараңғы түнді күңірентіп, қатындардың дауысы баж ете түсті. Жан шошырлық бажылға дір етпеген жүрек қалмады. Ж.Айм. ~ — Ей, ей, малды иесіз тастап қайда барасың ей?!— деп, соңымда келе жатқан Дәуір баж ете қалды. Ә.Әб. 126 Үрпек бас бала астына кірпі тастай бергендей селк етіп, көзі шарасынан шықты. – Тоқта, қай жерден суырып алдың! – деп Дерягиннің қимылын аңдып отырған сырттағы бір жігіт баж ете қалды. С.Жүн.

БАЖ ЕТЕ ҚАЛДЫ (ТҮСТІ) Read More

БАДЫРАҚ КӨЗ

Әлденеден үріккендей, бақырайған көз туралы. ~ Бадырақ көз, тақыр бас зып берді. Нарботаев етшең қос қолын бірдей үстелдің үстіне қойып, шалқая отырды. К.Сег. ~ «Боталысай» кенішінің автобазасында істейтін Сәтімбек деген шой қара, бадырақ көз жүргізуші жігітті танитын жұрт сәл кекетіңкіреп: Ұялшақ Саша деп атайтын, ішпей жүрсе одан жуас, одан момын жан жоқ, қой аузынан шөп алмастың өзі, аузына тентек су тисе болды кергіп, тісінің арасынан түкірік шашырап, шарасынан атып кете жаздап тұратын көздері шатынап, қып-қызыл болып, сүзетін бұқадай гүжілдеп шыға келеді. Ә.Тар. ~ − Барсақ қайтеді? Ақыры не бітіреміз? Бадырақ көзін бақырайтып, күліп қояды. − Бағымызды сынап көрейік. Әлгі кісіні тапсақ көмектесер. Өзі айтқан… Ш.Мұр.

БАДЫРАҚ КӨЗ Read More

БАДАНАДАЙ ІРІ (ҮЛКЕН)

Көзге ұрып тұрған үлкен, добалдай. ~ Бұл — Сұлтанның жасырынып жүріп жаздай қазған апаны. Сұлтан астық әкеліпті. Баданадай ірі бидайлар апанға сауылдап құйылып жатыр. Б.Май. ~ Баданадай ірі жұлдыздар бүгін тіпті жерге жақындай түсіп, тамып кетердей мөлтілдеп тұр… Қ.Жұм. ~ Бұл жайға тоқталатын себебіміз: – Күнтай «қара торы» аталатындардың сұлуы еді. Дөңгелек, томпайған қой көзді оның көздерінде ағы аз, қарашығы баданадай үлкен. С.Мұқ.

БАДАНАДАЙ ІРІ (ҮЛКЕН) Read More

БАДАНАДАЙ БОЛЫП

Бадырайып. ~ Біркелкі ақ алаңға аяқ бассаң, астынан су шылқылдап шыға келеді. Із-ізде етіктің әр бүр, қышыры баданадай болып сайрап жатыр. Ақ қалпағын баса киген ақ айғыз дүние үнсіз. М.Қаб. ~ Ызғырық сынбаған, жер тоңының ызғары да бет шалады; ертеңгі сырғақ әлі ерімей, баданадай болып бөртіп жатыр. Қ.Ысқ.

БАДАНАДАЙ БОЛЫП Read More

БАДАНАДАЙ АЙҚЫН

Бадырайып көзге түсіп тұр. ~ Сонымен «Нар тәуекел!» дедім де, ақша қардың бетінде баданадай ап-айқын болып жатқан екі іздің артынан жосыта жөнелдім. Ж.Сәм. ~ Бұл тұста таң аппақ атқан. Көз көрімдегінің бәрі баданадай боп айқындалып қалған. Ж.Сәм.

БАДАНАДАЙ АЙҚЫН Read More

БАДАНА (БАДАНАДАЙ) КӨЗ

Үлкен, кең шаралы бадырақ көзді. ~ Бір кездегі екі дос бала енді бірі бой жетіп иығына шашы төгіліп, төмен қарап, екі беті өртеніп турды да, екіншісі шалқалатып шаш қойған, тік иық костюм киген, жұқа өңді, бадана көз, тұлғалы жігіт боп алдындағы бойжеткеннің сұңғақ бойынан көз ала алмай қарайды. С.Елу. ~ Баданадай көздердің сарғыш тартқан ақ етіне айқыш-ұйқыш жолақ боп айғыздана жамыраған қан тамырлары тарамдалып шыға келді. С.См. ~ Комбаттың баданадай қос көзінен Риза боп сүйіп тұрса Панфилов қарт! Ә.Нұрш. ~ Әкесін халық жауы деп ұстап әкеткенде анасының жасы небәрі жиырма бесте еді. Көзі баданадай, аппақ ару. Н.Дәу. ~ Махамбет одан сайын үрейлене түсті. Баданадай көздері шарасынан шыға бақырайып қарапты да қалыпты. М.Әбд. ~ Бұп-бұлтық өкшеңменен тебінесің, Ұмтыласың, шалқалап шегінесің. Баданадай көздерің бақырайып, Ей, өмірдің қонағы, не білесің? М.Мақ.

БАДАНА (БАДАНАДАЙ) КӨЗ Read More