Масайрады, мақтан етті, күптенді, лепірді. * … үлкен залдағы дәу күміс сандықтың үстінен түспейтін алтын ер-түрманнан басқа баталы деген бұлғын ішік, құндыз жағалы шапандар әркімнің үстінде елеусіз жүре береді де елеусіз жерде жататын алтын-күміс жиһаздардың буына мастанған үй иесін көре алмады. Қ.Ысқ. * Бала алтынның буына мастанған жоқ. Қанша сұқтанса да әулиенің ескертпесі есіне түсіп, бойтартатын. Т.Сәу. * Жастықтың буына мас болып, көңіліне желік кірген жас нені ойлайды? Сүйіспендік дейсіңдер ғой. Сонда қашанғы жаласып сүйісе бересіңдер? Сиыр да бұзауын бір маусым ғана жалайды. Т.Ахт. ~ Сол кезде бұл екеуінің ағыл– тегіл бақыт құшағында тұрып, үркек, балаң махаббаттың буына мас болғанын басқалар байқамас еді. Ш.Айт. ~ Базардың ерте күннен көршісі, туысы боп кеткен Көшпесбай деген жиені бар еді… Ол тіпті бүгін осы алтынның буына масайған сияқты. М.Әу.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БУЫНА ЖЫҒЫЛДЫ
Біреудің атақ-дәрежесіне мәз болып, жетегінде кетті. ~ Осы Бəденнің өзімен де, шешесі Шекермен де Мəжікен он төрт жасынан бері айналыс қылған еді. Күнікей онысын қайдан білсін? Бəденнің Мəжікенмен əрі ескі тамырлығы бар, əрі «жеңгетайлығын» есептеп (өйткені көйлегі де тозыңқырап жүр ғой), əрі бай баласының буына жығылып, айдынынан қорқып, қалай да Күнікейді көндіріп беруге, бұ жолы төс табанын сала кіріскен еді. Ж.Айм.
БУЫНА (БУҒА) ПІСТІ (ЕЛІТТІ)
Әлдебір сезімді, сенімді малданып, масаттанды, күпінді, дандайсыды. ~ Ал, өзіме қарасам, аяғымды жылдам басып, денем қаттырақ қимылдаудан ба, әлде «еркектік» атты намыстың буына пісуімнен бе, мұздай судың ішінде шомылып жүрген адамдай, аяздың бар денемді орай жалаған суық тілінен сескенудің орнына рақаттана түсем!.. С.Мұқ. ~ Лесхоздың бес жүздей қыл құйрығын әкеден қалған мұрадай қызғыштай қорып, соның буына пісіп, соның желігінен жемсауы шағанақтап жуансып жүргені. Онан соңғы ермегі мынау қара орман. Қ.Ысқ. ~ Бұрын оларда әлдеқандай бір асқақтық, буға піскендік, алшаңдай басушылық, шолжаңдай сөйлеушілік секілді артық бірдеңелер болушы еді. Қ.Жұм.
Мастанды; елірді. * Түлкі құрсақ екі бейшара көз арбап, танау қытықтаған тоқ дастарханның буына елітіп отырып, жел сөзді оңды-солды қалай боратқанын білген жоқ. Т.Сәу.
БУЫ ЫДЫРАДЫ
Желігі басылды. * Атын тебініп, жұрт қызықтап тұрған қызыл қырғын ордан аулағырақ кетті. Жүйрік аңның соңына түскен жүйрік жылқының жалынан есер есірік желіктің буы күрт ыдыраған-ды. Көкірек тұсы шым ете қалған-ды. Ә.Кек.
БУЫ ҰРДЫ
Мастанды, желікті. * Әй, антұрған, – деді оған Рәш. – Жас иістің буы ұрды ма? О заман да бұ заман күйеубаласымен қылжақтасқан кімді көрдің. Зейнел-Нәби: «Ә!» – деп ойланып қалды. Т.Әл. * Сәлден соң өз қылығына өзі күлді. «Кей адамды жер астындағы алтынның буы ұрады-мыс деген лақап рас!» деп ойлады ол. Т.Әл.
БУЫ БҰРҚЫРАДЫ
Ерекше ыждаһатпен істелген жұмыс, қарқынды әрекеттің сипаты. * Ажалмен жекпе-жек айқасқандай қаһарына мініп, қайраттанып кетті. Көзі оттай жайнап, мандайынан буы бұрқырайды. Ермек қарт оташының іске ыңғайлы әлуетті саусақтарының шапшаң қимылынан көз алмай қарай берді. С.Ом. * Әсіресе сыпайларымның құтын алып, қырып бара жатқан екі бүйірімізден атылған әлгі самаурындай буы бұрқыраған ғажайып қару… І.Ес. * Алаш ұранды әдебиет мұраттары ілгері дамып, жай көзге оп-оңай шалына бермейтін, өнердің ғажайып ұлттық игілік, асыл арна, биік нысаналары көгала толқын іспетті ағыстар талантты қаламгерлер шығармаларында өрістен өріске көтеріліп, жаңа арналар тауып, буы бұрқырап жатты Р.Нұрғ.
БУЫ БАСЫЛДЫ
Қызығы өтті, желігі басылды. ~ Әлде ертең ауылыма кетіп қалып, сайлаудың буы басылғанша сонда тырп етпей жатсам ба?.. Бірақ президент мырза тізіміне бір іліктірген кісіні Қазақстанның қай түкпірінен болсын тапқызып алады. Ғ.Қаб. ~ Осы құбылысты күткен Саттар, безектеп тұрған телефон трубкасын еппен құлағына жақындатпай көтерген– ді. Өйткені осыдан аз ғана бұрын, бұл ауылда жүргенде болған қала жаңалығын бір досы хабарлап, ыстық буы басылмаған жада өсектің басты кейіпкері болуымен «құттықтаған». С.Ел.
БУРАДАЙ ШӨКТІ
Бар салмағымен басып қалды. * О кезде ызғырығы ызылдап, бойды мұздатып, сабалақ қара бұлттан тон жамылған күздің көзсіз қара түні ақ бас Алтайдың үстіне қара бурадай шөгіп, сай-салаға бауырын төсеп, дүние қарауытып келе жатыр еді. Ж.Айм.
БУРАДАЙ ШАБЫНДЫ (ЖҰЛҚЫНДЫ)
Еліре сөйледі, ашуға булықты, шаптыға кіжінді. * Шекер мойнын ит ала қаздың айғырындай созып, бүркітше түйіліп, бурадай шабынып: «Болмайды деген не?..». Қарды да, жарды да боратты, жылатты, сықтатты – ақыры көндірді. Құлтуманы қойшы, ол бір өлген кісі ғой. Ж.Айм. * Даурыға, шаптыға сөйлеген мемлекет басшысы жарты күн мiнбеге мiнiп, бурадай шабынып тұруды әдетке айналдырды. Т.Жұрт. ~ Олар бір-біріне бураша шабынып тұрып, сарт-сұрт ұстасып қалысты. Шолақ дамбалдан басқа етінде дәнеме жоқ, бірін-бірі жұлқыласып, езгілесіп, жеп жүр. І.Жан. * Тәңіртаудың найза шыңдарынан атойлап шыққан суық түсті қарасұр бұлттар Көк теңізге батып кеткен Күннің қызыл шапағына төніп, бурадай шабынып барады. Д.Қуат.
БУРАДАЙ ЗІРКІЛДЕДІ
Еліріп, қалшылдап ұрысты, апшысын қуырып. ~ Мен де өлетінімді білемін. Мен бурадай зіркілдеп өмір сүрдім дей алмаймын. Бірақ қай кезде де әдептен аттап кетпей, әддімнен аспай, Коммунистік партияның дегенін қолымнан келгенше жүзеге асыруға тырыстым. Б.Қыд.

