БЕТІН АУЛАҚ (АРЫ) ҚЫЛСЫН

Ондайдан құдай сақтасын д.м. ~ Сол қол жаздың сарша тамыз ыстығында тасып шығып… құдай сақтасын, тасып шықса, жолында жатқан мына сәнді қаланы бар ғой… тіпті аузың бармайды, әйтеуір пәлекеттің бетін аулақ ете көрсін деңіз. С.Шайм. ~ Ал, мына ақсақалдың тоғыз ұл, он алты немересі бар. Шаруасы сенен де көп. Бірақ ол бірде-бір баласын ұмытып сен секілді масқара болған жоқ. Солай ма, ақсақал? — Құдай бетін аулақ қылсын,— деп шал сақалын ашулана сипады. Д.Ис. ~ Нұрлыбай мұны ойласа тұла бойы тітіркеніп салқын тердің қалай шыққанын да сезбей қалады. «Тек құдай бетін аулақ қылсын!» — дейді ішінен күбірлеп. Б.Май. ~ Мезгілсіз қаза бар өнерді, бар жақсылықты ешкімге бұйыртпай суық көрге ала кетерін білесің ғой. Тек бетін аулақ қылсын. Күйеу елінің сұсы жаман деседі. С.Жүн. ~ Ертең өзінің де көзін қарға- құзғын шұқып жатса… мұны ойлағанда Жүкең көзін тарс жұмып алып, басын шайқай берді. Құдай оның бетін ары қылсын. Ж.Сәм.

БЕТІН АУЛАҚ (АРЫ) ҚЫЛСЫН Read More

БЕТІН АУДАРДЫ

а).Басқа жаққа бұрып әкетті. ~ Апаңның дені сау, үй арасы жақын. Араласып тұрамыз,— деді Ақбота, әңгіменің бетін аударғысы келіп. Мен үндемедім. Ғ.Мүс. ~ Айтпақшы, Долли қасында Стива да кабннетте ұзақ аялдауға айналды ғой деймін, — дегенді кірістіре, Китидің байқауынша, әлденеге көңлі жарым болған адамша, әңгіме бетін аудара сөйлеп, түрегелді Анна. Л.Тол. ~ Шындығын сезе тұра күншілікпен Мін іздеп, арсыздыққа салмас едім. Жақыным, жұрттың бетін аударуға Қара боран салса егер, нанбас едім… С.Тор.
ә) Назарын салды. ~ Бір көрген адамның Ханпадшайымға қызықпауы екіталай. Аппақ қардай ақшыл бетін аударып, тостағандай қарақат көзін күлімдетіп бір қарағанда, көңілдегі қайғысын ұмытпас бірде-бір еркек дүниеден табылмас. І.Ес. ~ Қоңырқұлжа шаңырақтан түскен күн сәулесінен бетін сәл әрірек қозғады да, қайтадан тоқалына қарады. Одан бетін аударып босағаға көз тастады. Босағада керегеге жібек бүлдіргісінен ілінген сегіз қарыс, өрімі қос саусақты ырғай сапты қамшы тұр. І.Ес.

БЕТІН АУДАРДЫ Read More

БЕТІН АЙМАНДАЙ ҚЫЛДЫ

Ұятқа қалдырды, әшкереледі, өтірігін шығарды. ~ Ең дұрысы, бұл сеньора аяғын жұтып қойған әлгі сөзімді толық айтып беруге мәжбүр етпесін мені, әйтпесе, құдай ақы, шын сөзім, бетін аймандай қылам, одан соң не болса о болсын. М.Серв.

БЕТІН АЙМАНДАЙ ҚЫЛДЫ Read More

БЕТІН АЙДАЙ ҚЫЛДЫ

Әшкереледі, ел алдында масқаралады, қарабет қылды, бар қылмысын жұртқа жариялады, бетіне басты. ~ Бәрі де жаңағы айтқандай: «Оразбайдың бетін айдай қыламыз, айыпты етеміз, сол айып-қиыбымен Абайдың аяғына әкеп жығамыз», – дескен еді. М.Әу. ~ Елді қан қақсатып бар сұрқия қаскөйлігін панасыз жігіттердің басына төккен болыс қылығын әшкерелеп, жұрт алдында бетін айдай етіп, жерлеуді ойлады. С.Жүн.

БЕТІН АЙДАЙ ҚЫЛДЫ Read More

БЕТІН (ЖҮЗІН) ЖАС ЖУДЫ

Екі көзінен жас сорғалады. ~ Солай ма, Қасымым. Біліп ем сенің мейірбан жан екеніңді, — деп ол жас жуған бетін бетіме басып, жауыннан соң ашылған аспандай жадырады… Н.Сер. ~ Қадишасын баурына қысып, екі бетінен кезек–кезек сүйіп, мәз болып қалған. Осылай құшақтарын жазбай, беттерін жас жуып екеуі біраз тұрған. І.Ес. ~ Әлде, қуанып, әлде, қорқып, қалш-қалш етіп, түк басқан салалы саусақтарымен жас жуған жүзін жасырып еңірей берген. С.Сағ.

БЕТІН (ЖҮЗІН) ЖАС ЖУДЫ Read More

БЕТІН (БЕТІНЕН) ҚАҚПАДЫ

а) Қарсы болмады, оң қабақ танытты. ~ Жалпы ел-қауымның ауқымына еріп, жұрт қатарлы Көлбаршын басына көшіп орнығуға көңіл білдірген отыз үй байлардың да бетін қаққан жоқпыз. С.Ом. ~ Мен тағдырыма ерегісіп… сосын жастық па, табиғат талабы ма… келіп жүретін. Көңілім шын қаламаса да бетін қақпаушы ем. Н.Сер.
ә) Еркіне жіберді, еркелетті. ~ Ол өзі Отан соғысының мүгедегі болатын. Бұл артельде мүгедектердің бетін ешкім қақпайтын еді. С.Шай. ~ Әкесінің алты ұлының ең кішісі де осы – Құлақай. Сондықтан да оны жасынан-ақ еркелетіп, бетін қақпай өсіріпті. ҚЕ. «Құлақай». ~ Бір жағы немере ағаларынан да көреді осы қыздың, не ұл емес, не қыз балаға лайық мінезі жоқ, еркекшора болғанын: ағекеміздің көзі деп, бетінен қақпай жіберген. Ш.Құм.

БЕТІН (БЕТІНЕН) ҚАҚПАДЫ Read More

БЕТІН (БЕТ-АУЗЫН) ШИЕДЕЙ ҚЫЛДЫ

а) Кісі бетіне қарай алмайтындай қылды, масқарасын шығарды, әшкере қылды. ~ Кесіп алсаң, қан шықпайтын кәззап еді. Біреуін оқудағы баласына салған. «Алдым» деп жас шопандардың сыртынан қол қойған. Өз бетін аямаған кісі бетін шиедей қылады. М.Қаб. ~ «Құдайдан қорықпаған қарабет… Өзіңнің екі бетіңді ғана емес, шешеңнің екі бетін қосқанда төрт бетті шиедей қылдың ғой, сен…» деп түңілді. АҚ («Күнә кепиеті»).
ә) Бетін қанға бояды. ~ Не жау сені жермен жексен етіп таптап кетуі керек, не жаудың бетін шиедей қылып сенің ілгері бастырмай ұстап тұруың керек. Ә.Нұрш. ~ Қабаған ит ол! — деп баж етті Катерина Ивановна, — Алексей Федорович, сіз мені неге ұстап қалдыңыз, әйтпегенде мен оның бет-аузын шиедей қылатын едім ғой! Ф.Дост.

БЕТІН (БЕТ-АУЗЫН) ШИЕДЕЙ ҚЫЛДЫ Read More

БЕТІМЕН ҚОЯ БЕРДІ

Жүгенсіздікке жол берді, өзіне бағынышты елге билік жүргізе алмады. ~ Ротада тәртіп жоқ. Жауынгерлерді бетімен қоя бергенсіңдер. Ертең немістер шабуылға шықса рота төтеп береді деп қазір айта алмаймын. Т.Ахт. ~ Ендеше қарауындағы жұртты бетімен қоя бергенің үшін сен де құр қалма. Саған да бір атан түйе айып кесіледі! — деді бет қаратпас суық ажармен. Қ.Жұм.

БЕТІМЕН ҚОЯ БЕРДІ Read More

БЕТІМЕН кетті (КЕТКЕНДІК)

Шектен шыққан жүгенсіздік туралы; жөн-жосықсыз кетті. ~ Адам жүгенсіз бетімен кетсе, адамдыққа лайықсыз талай қылмысты істейді. Сондықтан адам жалпыға бір канонға (закон) мойын үсынуға керек. Ж.Айм. ~ Қоғам бетімен кетті ғой, қарындас. Қолында билігі бар, қалтасы томпақтар үшін екі дүние — бір қадам боп тұр ғой, қарындас. Қ.Түм. ~ Соғар да екеуін соққысына жығар. Бақташысыз бетімен кеткен қой емес, қағушысы бар дөңгеленген ел екенін білсін. Білсін де тынсын. С.Смат.

Ардан, ұяттан безгендік; жөнсіздік, көргенсіздік. ~ Алдабергенов жолдас үшін Совет үкіметінің заңы, партияның қаулы-қарары жүрмей ме? Жоқ, жолдастар, бұл бас бұзарлық, бұл бетімен кеткендік. С.Бақ. ~ Батыс елдерінде оқушыға мектепке еркін киініп, сынып ішінде еркін жүруге, тіпті мұғаліммен сөзге келуге рұқсат етілген. Бұл бетімен кеткендік. Бұған жол бермеу керек. Ұстазды сыйлау қажет. Н.Наз.

БЕТІМЕН кетті (КЕТКЕНДІК) Read More

БЕТІМЕН ЖІБЕРДІ

Жаман жолдан тия алмады; тізгінді босатып алды, ырқына жіберді. ~ «Апырау, айнала тола егін екенін біле тұра, малды бетімен жіберген қай қостаппағыр екен» деп кіжінді. С.Мұр. ~ … саған өкпем жоқ, тәңірім, беттен қақпай бетімен жіберген кенже ұлың едім, ұлы іске машықтанбай, мынау сартаптанған өңірді көк желекке бөлемей, ұлып қалдым. О.Бөк. ~ Әй, дегенмен, жастардың көпшілігін өз бетімен жіберіп, дүниенің парқын сезінуден адастырып алдық- ау, тәрізі. С.См.

БЕТІМЕН ЖІБЕРДІ Read More